Het gigantische schilderij Beethoven van de Italiaanse schilder Lionello Balestrieri focust niet op de muzikanten, maar op de impact van de Kreuzersonate op het publiek.
RADAR

Ultimate Breakup Music

Op 20 december kan je naar de Kreutzersonate van Beethoven, een stuk dat de soundtrack werd voor misschien wel het beroemdste overspel uit de wereldliteratuur.

De Kreutzersonate is Beethovens 9de sonate voor piano en viool, en met voorsprong de langste (bijna 40 minuten) en moeilijkste (vooral de vioolpartij). Hij componeerde ze in dezelfde periode als z’n derde symfonie ‘Eroica’ en de critici begrepen weinig van Beethovens té ambitieuze aanpak van de sonatevorm. Volgens hen getuigde het werk van een originaliteit die aan het groteske grensde, en was het ‘artistiek terrorisme’. Tegenwoordig wordt het gezien als een van dé grote meesterwerken van de kamermuziek, gehuld in een mystiek die de wereld al twee eeuwen fascineert.

Links Rodolphe Kreutzer en rechts George Bridgetower.
Links Rodolphe Kreutzer en rechts George Bridgetower.

Ook Rodolphe Kreutzer, Fransman en zowat de beroemdste violist van zijn tijd, liep niet hoog op met het stuk dat aan hem was opgedragen. Hij noemde het werk ‘onspeelbaar’, en speelde het dan ook niet. Misschien was hij licht op z’n tenen getrapt dat hij tweede keus was. Beethoven had het stuk eerst opgedragen aan George Bridgetower, een violist met zowel Afrikaanse als Europese roots. En dus prijkte er oorspronkelijk ‘Sonata mulattica composta per il mulatto Brischdauer, gran pazzo e compositore mulattico’ op de partituur van de ‘mulatsonate’. Maar zoals wel vaker bij Beethoven eindigde de vriendschap in ruzie. Bridgetower maakte weinig flatterende opmerkingen over een vrouw die een vriendin van Beethoven  bleek te zijn. Drank zat in de man, woorden werden gewisseld, en een boze Beethoven wisselde Bridgetower in voor Kreutzer.

Tolstoi met pianiste Wanda Landowska in 1907.
Tolstoi met pianiste Wanda Landowska in 1907.

De gelijknamige novelle van Leo Tolstoi uit 1889 zorgde er definitief voor dat de Kreutzersonate een van Beethovens meest bekende stukken bleef. Een vrouw zit gevangen in een liefdeloos huwelijk en speelt de sonate met haar vioolleraar. Ze doet dat met zoveel overgave en gevoel dat haar man er van overtuigd raakt dat de twee een affaire hebben. Als hij onverwacht thuiskomt na een zakenreis en hen samen aantreft na middernacht, steekt hij zijn vrouw dood. Omdat Tolstoi het hele verhaal vertelt vanuit het standpunt van de door jaloezie verblinde echtgenoot, is het voor de lezer nooit helemaal duidelijk of de affaire echt is of ingebeeld.

De passionele versie van de Kreuzersonate uit 1901 van de Franse schilder René-Xavier Prinet.
De passionele versie van de Kreuzersonate uit 1901 van de Franse schilder René-Xavier Prinet.

Tolstoi’s Kreutzersonate werd gecensureerd in o.a. Rusland en de V.S. maar zou talloze toneelstukken, filmversies en andere kunstwerken opleveren. Leoš Janáček noemde in 1923 zijn allereerste strijkkwartet Kreutzersonate, geïnspireerd op het verhaal van Tolstoi. Janáček was een groot voorvechter van vrouwenrechten en las de novelle als een aanklacht tegen de verstikking van de vrouw in een maatschappij gedomineerd door, en op maat gemaakt van, mannen. Ondertussen waren er al theaterversies in het Yiddish (1902) en het Engels (1906) gepasseerd, en de eerste Russische filmversie (1911).

Ook regisseur Eric Rohmer gooide zich op het verhaal van Tolstoi, en de muziek van Beethoven, met de korte film La sonate à Kreutzer (1956)
Ook regisseur Eric Rohmer gooide zich op het verhaal van Tolstoi, en de muziek van Beethoven, met de korte film La sonate à Kreutzer (1956)

Zie ook