© RMN-Grand Paleis (Musée du Louvre) Daniel Arnaudet
RADAR

Een wandtapijt met zicht op Brussel

Van de vele verbluffende meesterwerken die terug in Brussel zijn voor onze tentoonstelling rond Bernard Van Orley, springt één wandtapijt extra in het oog omwille van zijn historische waarde. Ontdek hoe een paard en een Brussels vergezicht al eeuwenlang het hart van menig kunsthistoricus sneller doen slaan.

Hanging of Van Orley's tapestry "Les Chasses de Charles Quint. Le Mois de mars (signe du Bélier)"

Niet alleen de grootte en omvang van Bernard Van Orley’s reeks van twaalf wandtapijten – samen 73 meter lang – maken dit werk tot een ijkpunt in zijn carrière. De reeks staat bekend als de Jachten van Maximiliaan, hoewel die titel voortvloeit uit een foutieve vermelding in een 17e-eeuwse inventaris. De correcte titel luidt veeleer de Jachten van Karel V, aangezien niet keizer Maximiliaan I, maar diens kleinzoon Karel V wordt afgebeeld. De reeks wandtapijten werd waarschijnlijk gemaakt voor Karel V zelf, al kan daarvoor geen afdoend bewijs worden geleverd.

© Musée du Monastère royal de Brou / Hugo Maertens
© Musée du Monastère royal de Brou / Hugo Maertens

Twaalf jachttaferelen worden in verband gebracht met de maanden van het jaar en de sterrenbeelden. Zoals zo veel werken in Van Orley’s oeuvre maakt deze reeks deel uit van een prominente collectie in het buitenland, in dit geval het Louvre in Parijs. Twee van de wandtapijten (Maart en September) zijn echter speciaal voor de tentoonstelling Bernard van Orley. Brussels and the Renaissance opnieuw in Brussel.

Het eerste wandtapijt in de reeks werd veruit het vaakst bestudeerd. En dan gaat het niet om Januari – dat zou te voor de hand liggend zijn, niet? – maar om Maart. Maart is de eerste maand van de Juliaanse kalender, die ten tijde van Van Orley gebruikt werd, en de eerste maand van de maankalender.

© RMN-Grand Paleis (Musée du Louvre)  Daniel Arnaudet
© RMN-Grand Paleis (Musée du Louvre) Daniel Arnaudet

De wandtapijten werden vervaardigd met wol, zijde en goud- en zilverdraad, waardoor ze destijds peperduur moeten geweest zijn. Op de werken is Karel V te zien tijdens de jacht op uiteenlopende locaties rondom Brussel. Zowel het portret van Karel V als de locatie die wordt afgebeeld maken Maart tot een essentieel werk in de kunstgeschiedenis. 

© RMN-Grand Paleis (Musée du Louvre)  Daniel Arnaudet
© RMN-Grand Paleis (Musée du Louvre) Daniel Arnaudet

Deskundigen oordelen immers dat het in de westerse kunstgeschiedenis de allereerste integrale weergave is van een ruiter op een steigerend paard. Het werd een inspiratiebron voor talloze kunstenaars, onder wie ook Titiaan. De ruiter in kwestie is keizer Karel in hoogsteigen persoon. Zijn uitgesproken Habsburgse kin in de richting wijst van een stad op de achtergrond.

Van Orley koos voor elk van de wandtapijten een bestaande locatie rond Brussel. Ze tonen hoe de stad en zijn omgeving er rond 1530 hebben uitgezien. Maart schetst een gedetailleerd beeld van Brussel: van het Coudenbergpaleis (de woonst van de keizer en destijds het epicentrum van de Europese macht) tot de Sint-Goedelekathedraal, met het stadhuis en de oude Sint-Niklaaskerk ertussenin.

© RMN-Grand Paleis (Musée du Louvre)  Daniel Arnaudet
© RMN-Grand Paleis (Musée du Louvre) Daniel Arnaudet

Toch toont Van Orley hier veel meer dan een knap staaltje beeldende kracht en inventiviteit. Het wandtapijt is immers een waardevol historisch document. Het is de oudste gekende afbeelding van het paleis (dat in 1731 afbrandde en waarvan de ruïnes in 1774 moesten wijken voor het Koningsplein), en een van de oudste afbeeldingen van Brussel.

Nog tot 25 mei te zien bij BOZAR op de tentoonstelling Bernard van Orley. Brussels and the Renaissance.

Zie ook