© Ibrahim Fahid/AFP
RADAR

Fidelio: feminisme in de cel

Beethoven 2020

Treden de eerste ontwenningsverschijnselen op na het einde van de gevangenisserie Orange is the New Black? Dan gooit BOZAR je met plezier weer achter de tralies, met niet één, maar TWEE producties van Beethovens geliefde opera Fidelio: de ene met een van 's werelds grootste operasterren, de andere met ... poppen.

Mir ist so wunderbar

Fidelio gaat over de strijd om vrijheid in het licht van politieke onderdrukking, een thema dat Beethoven na aan het hart lag. Het was dan ook een brandend actueel onderwerp, aangezien Wenen door Frankrijk bezet werd en het operagebouw voornamelijk bezocht werd door Franse officieren. Net zoals Beethovens Ode an die Freude een politiek bijklank heeft gekregen, werd groeide Fidelio met de jaren uit tot een echt statement piece. Zo was het niet toevallig de allereerste opera die in Berlijn werd opgevoerd na de Tweede Wereldoorlog.

Beethoven's Fidelio : Prisoners' Chorus

Het stuk vertelt het klassieke verhaal van een held die een dame in nood moet redden uit de klauwen van een kwaadaardige man. Alleen zijn de rollen hier omgedraaid en is het Leonore die haar man Florestan moet bevrijden nadat hij omwille van zijn politieke overtuigingen werd opgesloten door de gemene Pizzaro. Toegegeven, ze verkleedt zich als man (met als schuilnaam Fidelio) om haar hachelijke missie te volbrengen, maar dat heeft verschillende commentatoren niet tegengehouden om Beethoven te prijzen als proto-feminist. In elk geval is er voor de protagoniste een pittige (en uiterst veeleisende) rol weggelegd. Sopraan van dienst in februari bij BOZAR is niemand minder dan Nina Stemme, misschien wel de strafste dramatische sopraan van haar generatie.

Christa Ludwig - Fidelio - Abscheulicher...Komm Hoffnung

Fidelio is ongetwijfeld Beethovens populairste opera (akkoord, het is ook zijn enige), al verliep de weg naar succes niet zonder slag of stoot. Hoewel Beethoven al in 1803 aan het werk begon, was de opera pas vele jaren en ettelijke versies later een succes. De opera (onder de naam Leonore) had verschillende catastrofale uitjes in het theater (niet geholpen door letterlijk valsspelende muzikanten en het feit dat de Franse officieren in de zaal geen snars begrepen van de Duitse tekst). Uiteindelijk maakte de herziene Fidelio in 1814 alsnog een goede start. De jonge Schubert woonde de première van die definitieve versie bij, hoewel hij enkele schoolboeken moest verkopen om een ticket te kunnen betalen. De traumatische ontstaansgeschiedenis zou Beethoven later doen verzuchten:

“Van al mijn kinderen kostte Fidelio me de meeste moeite en baarde het stuk me de meeste zorgen. Het is me dan ook het dierbaarst.”
Overture Leonore No.2, Op.72

De beide versies van Fidelio die BOZAR dit seizoen brengt zullen radicaal van elkaar verschillen. Het Swedish Chamber Orchestra brengt samen met de hemelse Nina Stemme een semigeënsceneerde versie met herwerkte dialogen (de opera van Beethoven bevat namelijk gesproken dialogen tussen de muzikale stukken in), deze keer verteld vanuit het standpunt van Joaquino, een van de kleinere rollen. Eerst brengt het gevierde Salzburger Marionettentheater echter een eigen versie van de opera, met in de hoofdrol ... marionetten. Het klinkt misschien vreemd, maar de versie van Wagners Ring des Nibelungen of Mozarts Zauberflöte door dit poppentheater doen er alvast geen twijfel over bestaan: dit mag je niet missen! Toneelregisseur Thomas Reichert houdt van de onbegrensde mogelijkheden van de producties met poppen:

“Marionetten vliegen met het grootste gemak – de zwaartekracht heeft op hen geen vat. En ze sterven de mooiste dood, want dood hout is ook echt levenloos - gewoon dood...”
© Salzburger Marionettentheater
© Salzburger Marionettentheater

Zie ook