Een van de talrijke standbeelden van Enescu in Roemenië
RADAR

George Enescu: ode aan de melodie

Georges Enescu (1881-1955) was ongetwijfeld de grootste Roemeense componist van de 20ste eeuw. Voel je vooral niet schuldig als je die naam nog nooit hebt gehoord: de componist is bij het grote publiek nog frustrerend onbekend. In het kader van EUROPALIA ROMANIA belicht BOZAR zijn werk.

George Enescu © The George Enescu National Museum, Bucharest
George Enescu © The George Enescu National Museum, Bucharest
Wonderkind tussen Frankrijk en Roemenië 

De kleine Enescu groeide op in het Roemeense platteland. Toen hij op driejarige leeftijd Romamuzikanten hoorde spelen, liet dat een grote indruk op hem na. Niet veel later kreeg hij een kleine viool met drie snaren van zijn ouders. Op zesjarige leeftijd leerde hij piano spelen, wat meteen ook de start van zijn compositieloopbaan betekende:

Zodra ik een piano tot mijn beschikking had, begon ik te componeren. (....) Ik ruilde met veel plezier het monodie-instrument (de viool) dat ik tot dan toe bespeelde in voor een polyfoon-instrument (piano); het was zo goed dat ik nu niet enkel een liedje kon spelen , maar ook mezelf kon begeleiden! (....) En, zonder enige aarzeling, begon ik te componeren... 

Op aanraden van zijn leraar trok Enescu op zevenjarige (!) leeftijd naar Wenen. Als tiener verdiepte hij zich in het componeren aan het conservatorium van Parijs bij enkele bekende Franse componisten: Jules Massenet en Gabriel Fauré.

GEORGE ENESCU SONATA No. 3 Op. 25 IDA HAENDEL MISHA DACIC
De componerende virtuoos en pedagoog 

Met slechts 33 opusnummers in zijn oeuvre, was Enescu niet bepaald een veelschrijver. De Roemeense componist was een perfectionist, en had bovendien maar weinig tijd om muziek te schrijven door zijn bloeiende violistencarrière en activiteiten als pedagoog en dirigent. In Parijs ontpopte hij zich tot een van de grootste virtuozen van zijn tijd en ook als leerkracht schreef hij geschiedenis door de volgende generatie klaar te stomen, onder hen Christian Ferras, Ida Haendel en Arthur Grumiaux.

George Enescu met de jonge Yehudi Menuhin © The George Enescu National Museum, Bucharest
George Enescu met de jonge Yehudi Menuhin © The George Enescu National Museum, Bucharest
Melodieuze muziek 

Enescu staat met zijn muziek nog met één been in de Duitse romantiek met vooral linken met Schumann en Brahms, maar anderzijds is de invloed van zijn leraren Fauré en Massenet ook onontkenbaar en was hij bovendien niet ongevoelig voor de vernieuwingen van Stravinsky, Schönberg en Bartók.  Met mondjesmaat ging hij ook volkselementen in zijn muziek verweven. Het meest uitgesproken is dit in de rijke melodielijnen, een typisch kenmerk van de Roemeense volksmuziek. Hij schreef hierover in zijn autobiografie: 

“Ik ben niet echt een persoon die van akkoordprogressies houdt … een werk verdient het om enkel als een muziekcompositie betiteld te worden als het een lijn heeft, een melodie of nog beter verschillende melodieën die op elkaar zijn gestapeld.”

George Enescu © The George Enescu National Museum, Bucharest
George Enescu © The George Enescu National Museum, Bucharest

Het meest bekende werk van de Enescu is ongetwijfeld de Roemeense Rhapsodie (1901) – te beluisteren tijdens het concert van het Belgian National Orchestra op 1 december. In dit werk van de toen 19-jarige componist, maakt hij gretig gebruik van de melodierijke volksmuziek . Zo is het eerste deel geïnspireerd op de het volksliedje “Ik heb een cent en ik heb dorst”. De melodie wordt steeds vitaler en ritmischer en zal uiteindelijk culmineren in een wervelende volksdans.

De internationale Enescu Music Competition is een van de belangrijkste muziekwedstrijden in Oost-Europa, en het Roemeense equivalent van onze Koningin Elisabethwedstrijd.
De internationale Enescu Music Competition is een van de belangrijkste muziekwedstrijden in Oost-Europa, en het Roemeense equivalent van onze Koningin Elisabethwedstrijd.
Oedipe 

Enescu's onbetwistbare meesterwerk is zijn opera Oedipe. Hij startte de compositie in 1912, maar de première was pas in 1936. Meer dan twintig jaar werkte hij met hart en ziel aan  deze opera over de mythische Oedipus. In BOZAR krijg je niet het origineel, maar wel een jazzbewerking voorgeschoteld. De Roemeense pianist Lucian Ban en de Amerikaanse altviolist Mat Maneri dompelen de opera als het ware onder in een jazzbad en zijn heel enthousiast over het werk:  

"Enescu's Oedipe is een monumentaal muziekwerk dat zelden geënsceneerd wordt. Nochtans is de diepgaande synthese van het oude en het moderne, van de laatromantiek en het pure individualisme van de componist naar onze mening ongeëvenaard onder de opera's van de 20ste eeuw. Daarom wilden we, na eerder met Enescu's instrumentale muziek te hebben samengewerkt, Oedipe benaderen."  

OEDIPE REDUX (excerpts')

Zie ook