RADAR

Lezen in tijden van corona

BOZAR AT HOME

Wat kunnen we lezen in deze tijd van dreiging en angst? Willen we boeken die ons meer vat op de werkelijkheid doen krijgen of willen we eerder vertroosting? Heel wat lezers gebruiken deze tijd om een ongelezen klassieker te lezen. Voor de hand liggen Op zoek naar de verloren tijd, De Toverberg of De Pest. Minder gevoelige zielen vinden hun gading in de science-fiction en horror van Stephen King.

Voor wie zijn leesstapel zienderogen ziet slinken of gewoon zin heeft in een (her)ontdekking heeft BOZAR LITERATURE een aantal titels opgelijst die deze donkere dagen in een ander daglicht kunnen plaatsen. Sommige zijn beschouwend, andere ludiek, sommige beangstigend, andere vertroostend. Stuk voor stuk boeken die het meer dan waard zijn om gelezen te worden. Niet alleen in tijden van corona, maar altijd, zij het dat ze vandaag een heel andere betekenis krijgen.

Probeer de verminkte wereld te bezingen Adam Zagajewski
Geen boek, maar één enkel gedicht van de grote Poolse dichter die inmiddels 10 jaar geleden een memorabele avond in BOZAR had. Het gedicht 'Probeer de verminkte wereld te bezingen' stond vlak na 9/11 in The New Yorker en werd op die manier de lyrische soundtrack die duizenden mensen troost gaf na een andere catastrofe uit ons recente verleden. Het boek waarin het verscheen is vandaag moeilijk te vinden, maar googel de titel en je vindt het meteen op tal van poëziewebsites.

Reis door mijn kamerXavier De Maistre
Een literair pareltje uit 1794 dat leest alsof het vorige maand geschreven is. Het hoofdpersonage krijgt zes weken huisarrest en maakt een 'reis door zijn kamer'. Voor elke dag een hoofdstuk op gehangen aan een thema. De lezer is getuige van schitterende anekdotes en beschouwingen over het alleen zijn, vrijheid, herinnering, vriendschap, etc. Hetzelfde opzet heeft het pas verschenen boek met dezelfde titel van de Nederlandse schrijver J.M.A. Biesheuvel.

Mijn jaar van rust en kalmteOttessa Moshfegh
De jonge Amerikaanse schrijfster Ottessa Moshfegh beschrijft een misantropische hypochonder die besluit zich een jaar op te sluiten in haar kamer met een lading pillen waar je een kudde olifanten mee lamlegt en/of doet hallucineren. Het klinkt allemaal behoorlijk deprimerend, maar is bij momenten hilarisch, een soort hedendaagse versie van de Russische klassieker Oblomov.

De flardPhilippe Lançon
De Franse schrijver en journalist Philippe Lançon overleefde in 2015 de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo. In De flard beschrijft hij zijn ziekenhuisverblijf, zijn 'verminking' en bovenal zijn herstel. Het is niet alleen een zeer aangrijpend relaas, maar toont ons ook dat er altijd hoop is. Ergens in het boek citeert Lançon heel toepasselijk Blaise Pascal: 'Alle ellende van de mensen heeft maar één oorzaak, namelijk dat zij niet in staat zijn rustig in een kamer te blijven.’ Ook bijzonder is dat Lançon steeds naar Bach luistert en Proust en Kafka leest om zijn verdriet en angsten te bezweren.

Ziekte als metafoor – Aids en zijn metaforen - Susan Sontag
Susan Sontag haar essays zijn in hun helderheid en eruditie altijd interessant. In deze twee – vaak gebundelde werken beschrijft Sontag hoe elk tijdperk een ziekte kent die het symbool van het kwaad in de wereld wordt. In haar geval ging dit om kanker en aids, maar Sontags beschouwingen blijven uiterst relevant in het licht van wat we vandaag meemaken.

Witte ruis - Don DeLillo
Benauwdheid, paranoia en angst zijn alom present in het werk van de grote Amerikaanse schrijver Don DeLillo. In Witte ruis gebeurt er vanalles en niets, maar memorabel zijn de bladzijden over een chemische ramp, waarbij een gezin op de vlucht slaat voor een giftige wolk. Het boek verscheen een jaar voor de Tsjernobyl-ramp, maar DeLillo beschrijft als geen ander de angst en onzekerheid waar we ook vandaag mee te maken hebben en bewijst nog maar eens hoe literatuur vaak ingehaald wordt door de werkelijkheid.

De eenzame stad. over de kunst van het alleen-zijnOlivia Laing
De Britse schrijfster woonde een tijdje in New York en beschrijft wat het betekent om eenzaam te zijn. Brengt de technologie ons dichter bij elkaar of houdt die ons gevangen achter onze schermen? Aan de hand van het leven en werk van vier kunstenaars, waaronder Hopper en Warhol, ontdekt ze hoe kunst werkt als een medicijn tegen eenzaamheid. Naar aanleiding van de corona-crisis schreef Laing ook een stuk voor de New York Times over 'de magie van eenzaamheid' en een stuk in The Guardian of hoe kunst helpt in tijden als deze.

De Spaanse griep: Hoe de pandemie van 1918 de wereld veranderde - Laura Spinney
Non-fictieliefhebbers zullen veel opsteken van de Britse schrijfster en wetenschapsjournaliste Laura Spinney. Ze verhaalt in De Spaanse griep over een van de grootste catastrofes in de geschiedenis van de mensheid dat tot voor kort eerder gekend is als een voetnoot bij de Eerste Wereldoorlog. Maar Spinney toont aan hoe de pandemie minstens zo belangrijk was als de twee wereldoorlogen in het verstoren – en vaak permanent veranderen – van de wereldpolitiek, relaties tussen rassen, gezinsstructuren, de medische wetenschap, religie en de kunsten.

Aan de lopende bandJoseph Ponthus (verschijnt 12/5 in het Nederlands)
Als de coronacrisis iets blootlegt, zijn het de sociaal-economische verschillen tussen wie al dan niet aan het werk is of moet zijn. Over het heldenwerk dat onze dokters en verplegers momenteel verzetten is al veel geschreven. Maar weinig aandacht is er voor de arbeidersklasse die ervoor zorgt dat de voedselvoorziening niet in het gedrang komt. Omdat lezen ook steeds een les in nederigheid en empathie is, kan het zeker geen kwaad om A la ligne te lezen, het debuut van de Franse schrijver Joseph Ponthus. Hierin vertelt een schrijver hoe hij als uitzendkracht in visverwerkende bedrijven en slachthuizen in Bretagne gaat werken.

RanonkelJacques Hamelink
Een vergeten klassieker uit 1970 die plots heel actueel lijkt. Geen virus, maar een woekerende plant neemt de wereld letterlijk over en doet zo de beschaving in elkaar storten. De natuur neemt wraak op de mens, of de mens wordt plots veel meer natuur dan hij ooit was of wilde zijn. Het schitterend geschreven boek is bij momenten hilarisch, maar slaat ook soms om naar uiterst beangstigende momenten. Het boek is al jaren niet meer in druk maar de PDF is gratis te downloaden via de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren.

Het beleg van Laken Walter Van den Broeck
Walter Van den Broeck is een van de gasten van de Schrijvers en architecten-avond die op 19 maart had moeten plaatsvinden. In afwachting van een nieuwe datum kunnen lezers alvast zijn grote romancyclus Het beleg van Laken lezen. In deze hedendaagse Vlaamse klassieker vertelt een vader verhalen aan de familie terwijl het land overheerst wordt door de pest. Tot er aan de deur gebeld wordt en ze hem komen halen om naar Laken te komen en het land te redden…

StilteUlrich Libbrecht
Een van weinige voordelen van deze donkere tijden is dat het plots overal veel stiller is. De Leuvense professor comparatieve filosofie schreef een maand voor zijn dood in 2017 een heel mooi essay waarin hij over de rol en het belang van stilte reflecteert in onze en andere culturen. Te verkrijgen via deze link.

In tijden van besmettingPaolo Giordano  
De eerste boeken over het coronavirus zijn een feit. De Sloveense filosoof Slavoj Zizek publiceerde inmiddels Pandemic! en van de Italiaanse auteur Paolo Giordano, bekend van De eenzaamheid van de priemgetallen, verschijnt op 7 april In tijden van besmetting. Een prangend citaat:

‘Ik ben niet bang dat ik ziek word. Waarvoor dan wel? Voor alles wat de coronavirusbesmetting kan veranderen. Ik ben bang dat ik ontdek dat de beschaving die ik ken een kaartenhuis is. Dat alles wordt uitgewist. Maar ik ben ook bang voor het tegenovergestelde: dat als de angst straks weg is, alles bij het oude is gebleven.’

Lezersreacties en bijkomende suggesties zijn welkom op literature@bozar.be.

Check zeker ook bij uw lokale boekhandelaar of hij onlinebestellingen doet. Door de coronacrisis zijn er heel wat boekhandels die zich gereorganiseerd hebben om de grote webwinkels het hoofd te kunnen bieden. Bij onze boekhandelspartners Tropismes en Paard van Troje kun je in ieder geval ook online boeken bestellen.

Zie ook

  • BOZAR AT HOME

    Ten gevolge van de corona-epidemie heeft BOZAR haar deuren gesloten, maar toch zitten we niet stil. Omdat cultuur ontzettend belangrijk is in onze maatschappij, hebben we besloten om via onze sociale netwerken een programmering aan te bieden die de artistieke en culturele diversiteit van BOZAR weerspiegelt.

    — gepubliceerd op