© Fondation Marcel Mariën
RADAR

Marcel Mariën 100

BOZAR AT HOME

Op 29 april 2020 vieren we de 100ste verjaardag van kunstenaar, schrijver, fotograaf, en spilfiguur onder de surrealisten in ons land, Marcel Mariën (1920-1993). De coronacrisis trekt jammer genoeg een streep door de geplande tentoonstelling bij BOZAR die die dag zou openen, maar gelukkig kan je nu van bij je thuis door het spitse, kleurrijke, en uitgebreide oeuvre wandelen van deze bad boy van het Belgische surrealisme.

Portrait de Marcel Mariën. Photo prise par Paul Magritte en 1938 © Fondation Marcel Mariën. Crédit photo Laurent de Broca
Portrait de Marcel Mariën. Photo prise par Paul Magritte en 1938 © Fondation Marcel Mariën. Crédit photo Laurent de Broca

Zijn werk is uitgebreid én veelzijdig, want in tegenstelling tot zijn goede vriend Magritte (medeplichtige en soms ook slachtoffer van de uitgebreide grappen die Marcel maakte) beperkte Mariën zich niet tot schilderen alleen. ‘Beperkt’ is sowieso een woord dat niet thuishoort in het universum van Mariën, dat bestaat uit schilderijen, collages, assemblages en objecten, allemaal gekenmerkt door een eigenzinnige, vaak oneerbiedige, kijk op de wereld. Mariën schopte graag tegen schenen en flirtte steevast met grenzen. Hij was ook fotograaf en cineast, schreef poëzie en essays, en ontpopte zich als archivaris, uitgever en vaandeldrager voor de Belgische surrealisten.

Introduction au surréalisme en Belgique, 1991 © Fondation Marcel Mariën
Introduction au surréalisme en Belgique, 1991 © Fondation Marcel Mariën

Marcel Mariën werd op 29 april 1920 geboren in Antwerpen als kind van een Vlaamse moeder en Waalse vader (“Of vice versa,” zoals hij er zelf graag aan toevoegde). Literatuur en fotografie zijn zijn eerste liefdes. Als hij op zijn vijftiende twee werken van Magritte ziet op een tentoonstelling, komt daar hedendaagse kunst bij. Twee jaar later worden de twee dikke vrienden en voegt Mariën zich bij de Brusselse groep van surrealisten. Hij creëert zijn eerste kunstwerk:  L’Introuvable (1937) is een rare bril die bestaat uit één enkel glas en meteen de rode draad door Mariëns oeuvre start: hij neemt bestaande voorwerpen en zet vorm en betekenis op hun kop.

L'oubli d'être en vie, 1967 © Fondation Marcel Mariën
L'oubli d'être en vie, 1967 © Fondation Marcel Mariën

Zelf verkondigde Mariën graag dat hij geen kunstenaar was. Op zijn graf prijkt het epitaaf “il n’y a aucun mérite à être quoique ce soit” (er schuilt geen enkele verdienste in wat dan ook te zijn). Hij startte een uitgeverij, werkte voor de Russische ambassade en bij een reclamebedrijf, opende een boekenwinkel op het Koninginneplein in Schaarbeek en reisde de wereld rond als steward op een oceaanlijner.

Le tombeau d'Abéloïse, 1992 © Fondation Marcel Mariën
Le tombeau d'Abéloïse, 1992 © Fondation Marcel Mariën

Zijn werk is even divers en avontuurlijk, vol woordspelingen, omgebogen vormen en betekenissen, en een veelvoud aan materialen, van porno van behangpapier of kunst met sardienenblik. Mariën heeft lak aan officiële regels, ontwijkt erkenning, stelt structuren in vraag, hult zich in een quasi-anonimiteit.

L'introduction à Herculanum, 1984 © Fondation Marcel Mariën
L'introduction à Herculanum, 1984 © Fondation Marcel Mariën

Zo’n honderd werken zouden deel uitmaken van Marcel Mariën. Surrealisme zonder schilderkunst, de tentoonstelling in samenwerking met de in 2017 opgerichte Fondation Marcel Mariën, om zijn honderdste verjaardag te vieren bij BOZAR. Door de maatregelen in verband met de coronacrisis kan deze jammer genoeg niet doorgaan.

Le fils du singe, 1975 © Fondation Marcel Mariën
Le fils du singe, 1975 © Fondation Marcel Mariën

Toch kan je op deze belangrijke verjaardag op avontuur gaan door zijn werk, want vandaag publiceert de Fondation zijn catalogue raisoné (een volledige, officiële inventaris van het beeldend werk van een kunstenaar) en die is ook online volledig raadpleegbaar vanuit je luie zetel.

Autoportrait avec Elisabeth © Fondation Marcel Mariën
Autoportrait avec Elisabeth © Fondation Marcel Mariën