© Maxime Delvaux
RADAR

ZWEVEN(D) TUSSEN KUNST EN ARCHITECTUUR

VJENCESLAV RICHTER

Vjenceslav Richter (1917-2002) was een van de belangrijkste Kroatische architecten van zijn generatie. Op het internationale toneel bouwde hij een stevige reputatie op als ontwerper van nationale paviljoenen op internationale expo’s. Nog tot 21 juli loopt bij BOZAR de retrospectieve The World as a Pavilion. Vjenceslav Richter. Het Paviljoen als plaats waar kunst en architectuur, maar ook ruimtelijkheid en lichtheid, radicaliteit en tijdelijkheid hand in hand gaan. Een korte ontmoeting met Richter in vijf weetjes.  

 

© Maxime Delvaux
© Maxime Delvaux

1. De ideale stad

Vanaf 1954 begon Richter zich toe te leggen op het ontwerpen van de voor hem ideale stad. De autonome stad met tijd als hoeksteen. Want zoals vele van zijn modernistische tijdgenoten, ging hij op zoek naar manieren om mensen hun reistijd tot een absoluut minimum te herleiden. In deze piramidevormige totaalstad neem je als het ware de lift van je appartement naar je werk. Een visionair staaltje architectuur in tijden van corona?

 

Villa Zagorje © Wikimedia/Ex13
Villa Zagorje © Wikimedia/Ex13

2. Een villa voor Tito

Geleidelijk aan evolueert Richters activiteit van stedenbouwkunde naar puur architecturaal werk. Na de Tweede Wereldoorlog begonnen architecten in heel Europa onder invloed van de machthebbers grote bouwprojecten op poten te zetten. Steden werden heropgebouwd en betaalbare woningen voor de grote massa golden als de norm. Opmerkelijk genoeg kan je de grote opdrachten waarvoor Richter tekende op één hand tellen. Samen met Kazimir Ostrogović ontwierp hij in 1963-65 Villa Zagorje voor de Joegoslavische communistische leider Tito.

 

© Maxime Delvaux
© Maxime Delvaux

3. Succes op EXPO 58

“Een quasi onaards, geniaal architectonisch denken ... De gewaarwording dat deze architectuur zo intens en zuiver is geworden, omdat ze even op het randje af geen architectuur schijnt te willen zijn’– K.N. Elno

Richter ontwierp villa’s, musea, maar vooral… paviljoenen. Halfweg de tentoonstelling bots je op een maquette van het nationaal paviljoen dat hij voor de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel ontwikkelde, een van zijn meest succesvolle ontwerpen. Oorspronkelijk wou Richter het paviljoen laten hangen aan een 70 meter hoge mast, een onaardse architectuur die de mogelijkheden van het nieuwe tijdperk – waaronder ruimtevaart – wou inleiden. Tot groot ongenoegen van Richter bleek de mast veel te duur, wat de architect tot aan het einde van zijn leven als zijn grootste toegeving zag. Maar het paviljoen zonder mast werd zowel in nationale als internationale pers bejubeld, en ook vandaag legt Richters constructie vooral lichtheid en openheid aan de dag. Bovendien kan je het Paviljoen nog steeds bezichtigen in Wevelgem, waar het nu dienst doet als schoolgebouw.

 

© Maxime Delvaux
© Maxime Delvaux

4. Architect of kunstenaar?

In de jaren 60 bracht de Braziliaanse kunstenaar Almir Mavignier de New Tendencies beweging naar Zagreb. De groep kunstenaars stelt een nieuwe kunst voor, aangepast aan het nieuwe normaal van informatie en massaproductie. Richter gaat aan de slag met de ideeën van de New Tendencies groep en maakt werk waarin beweging en de participatie van de toeschouwers centraal staan. Zijn Reliëfmeter is een antwoord op Umberto Eco’s concept van het Opera Aperta: de toeschouwer moet door interactie met het kunstwerk de sculptuur telkens op een andere manier afwerken.  

 

© Maxime Delvaux
© Maxime Delvaux

5. Meubeldesign

'Object—dat is alles!... architectuur, schilderkunst, beeldhouwkunst, dat alles is object!” – Vjenceslav Richter

Architecten en kunstenaars als Le Corbusier en El Lissitzky hadden een grote invloed op Richter. Door onder meer Isamu Noguchi en Roberto Mango liet hij zich dan weer inspireren om zich ook meubeldesign eigen te maken. De meubels dienden vaak ter inrichting van paviljoenen of musea, steeds met een verfijnde esthetiek en functionaliteit tot resultaat.

 

Nog tot en met 21 juli kan je in het Paleis voor Schone Kunsten het werk van Vjenceslav Richter ontdekken.

 

Zie ook