Installation de Fransix Tenda Lomba - Peinture à huile sur aluminium froissé
RADAR

60 JAAR CONGOLESE ONAFHANKELIJKHEID DOOR DE OGEN VAN DRIE JONGE CONGOLESE KUNSTENAARS

BOZAR AT HOME

Het Congolese artistieke landschap bulkt van de jonge en buitengewoon getalenteerde beeldende kunstenaars, onder wie Pamela Tulizo, Freddy Mutombo en Fransix Tenda Lomba. In juni 2020 bevinden zij zich alle drie in Brussel voor professionele activiteiten.

 

Pamela Tulizo

Pamela Tulizo
Pamela Tulizo

“Persoonlijk vind ik niet dat Congo echt onafhankelijk is. Dat zie ik niet echt. Zo ervaar ik het niet. Ik praat er niet graag over, want het wekt bij mij een gevoel van opstandigheid op, tegenover mijn land, tegenover mezelf. De overheid beschermt de bevolking niet. In Goma, waar ik woon, zijn we het zo beu, zijn we zo woedend ... We zijn de onveiligheid, de moordpartijen, de economische crisis, de werkloosheid, het gebrek aan vrijheid en voorzieningen zat. Dat moet veranderen. De bevolking in het algemeen, en vooral de jeugd, voelt zich aan haar lot overgelaten. Momenteel hoor ik overal de slogan ‘Black Lives Matter’. Dat is een goede zaak, maar ik zou ook graag roepen ‘Congolese Lives Matter’.

"Het land zakt almaar dieper weg in de chaos. Welke verantwoordelijkheid dragen de Congolezen in die situatie? Dat is de vraag die we ons moeten stellen. Anders blijven we vastzitten in het verleden en blijven we psychologisch gebukt gaan onder de kolonisatie. Niet alles is de schuld van Leopold II en België. Ik ben tegen beeltenissen van koning Leopold II in de openbare ruimte. Bij mij komt dat over als een ode aan zijn exploten in Congo. Het is erg belangrijk om de geschiedenis te kennen, dus laat ons zijn standbeeld gerust in een museum rond het koloniale verleden plaatsen. We moeten ons echter ook op de toekomst richten! Vandaag proberen wij, de Congolese jongeren, ons verleden te herschrijven en onze stempel erop te drukken, maar er heersen heel wat politieke, economische en culturele problemen. In mijn artistieke praktijk leg ik me toe op de vrouwen van Kivu en schets ik een correcter beeld van wie wij zijn, los van de clichés in de media. Ik wil een ode brengen aan onze kracht en onze moed, en wil ons onze waardigheid teruggeven.”

De 26-jarige Pamela Tulizo is journalist, fotograaf en documentairemaker. Ze woont in Goma, de hoofdstad van Noord-Kivu, en werkt er aan een artistiek fotografieproject rond de vrouwen van Kivu. Pamela mocht haar werk voorstellen op de recentste biënnale van Lubumbashi en won de Dior Photography Award for Young Talent.

 

Freddy Motumbo

Freddy Mutombo
Freddy Mutombo

Onafhankelijkheid. Het woord blijft door mijn hoofd spoken, zonder dat ik er vat op krijg. Het verwijst naar een land dat bestuurd wordt door zijn inwoners, waar de soevereiniteit over het grondgebied dus bij de bevolking ligt. Maar wat betekent het woord vandaag voor Congo? Dat is de vraag die centraal staat in mijn artistieke onderzoek en ik wil doorgronden, wil uitdiepen, tot ik ervan ga duizelen. In de tentoonstelling Indépen-danse ? nodig ik het publiek uit de fictieve Congolese onafhankelijkheid te vieren, op de grens tussen herinnering en (wan)hoop, tussen muziek en politiek.

"Zestig jaar geleden, op 30 juni 1960, werd Congo onafhankelijk en scheurde het land zich – tenminste op papier – los van België. Het lijkt wel gisteren, en toch lijkt het ook een eeuwigheid geleden. Sindsdien is het onafhankelijkheidsproces – dat al ettelijke jaren voordien op gang was gekomen – nog steeds niet voltooid. De wonden die het koloniale verleden heeft geslagen, blijven etteren, zowel in Congo als in België. Maar niemand wil ze zien, niemand wil ze voelen, noch de overwinnaars, noch de overwonnenen. De foto's die ik tentoonstel uit mijn reeks Explorations brengen taferelen uit het koloniale verleden opnieuw in beeld en doen de sporen bewust vervagen. Ik maak gebruik van archiefbeelden die ik tijdens mijn artistieke onderzoek verzamel. Sinds ik die beelden heb gevonden, spoken ze door mijn hoofd, alsof ze in het heden blijven nazinderen. Nu een golf van dekolonisatie de wereld eens te meer op haar grondvesten doet daveren, moeten we op zoek naar een uitweg uit deze lange nacht. Het verwijderen van standbeelden van Leopold II mag dan wel heel symbolisch ogen, toch mogen we de geschiedenis niet uitvegen. Dat zou gevaarlijk zijn. We moeten lessen trekken uit het verleden, de geschiedenis duiden en de Congolese achtergrond en verhalen een plaats geven.”

Freddy Motumbo is 41 en lid van het Collectif Eza Possibles uit Kinshasa. Hij woont al enkele jaren in Brussel. Hij buigt zich in zijn onderzoek aan het AfricaMuseum in Tervuren over fotomateriaal uit Congo ten tijde van de kolonisatie. Zijn werk zal van 30 juni tot 11 juli 2020 te zien zijn op de tentoonstelling Indépen-danse? in Kuumba, het Vlaams-Afrikaans Huis in Brussel. De vernissage van de tentoonstelling zal plaatsvinden op 30 juni om 18.00 u. in Kuumba. Op de vernissage trakteert de artiest zijn publiek om 18.30 u. op de performance La danse des discours (opgelet: de toegang is gratis, mits inschrijving).

 

Fransix Tenda Lomba

Fransix Tenda Lomba
Fransix Tenda Lomba

“Een baby van 60 jaar oud ... Vreemd, niet? Deze verjaardag stelt niet veel voor, want in mijn ogen is het een cosmetische herdenking. De viering heeft geen enkele invloed op wat we ooit ‘de onafhankelijkheid’ hebben genoemd. De kolonisatie is een systeem dat we niet oppervlakkig, maar erg grondig moeten ontleden. De onafhankelijkheid is uitgeroepen, maar niet verworven. En vandaag geldt precies hetzelfde: er wordt veel over gepraat, maar in se verandert er niets. De Congolezen zijn zich maar al te goed bewust van die inertie en hebben er echt genoeg van!

"Ik werk mijn eerste animatiefilm af in Brussel, op uitnodiging van Atelier Graphoui. De film neemt de kijker mee op reis door de geschiedenis van Congo-Zaïre, vertrekkend vanuit de tekeningen in de oude schoolschriften van mijn moeder uit de jaren 90 en oude geluidsopnames. In de voice-over geef ik de Congolese jeugd een stem en vertel ik over ons verleden, en over wat er over ons verteld wordt. Hoewel ik houd van de films van Thierry Michel, houd ik er toch een heel andere blik op na, vertel ik een heel ander verhaal. Nu is het aan ons om onze "masolo" te vertellen, onze verhalen. Dat is wat ik in mijn werk steek ... Eza laki mukolo moko ... Er was eens ..."

Fransix Tenda Lomba is 36 en studeerde af aan de Académie des Beaux-Arts in Kinshasa. Hij werkt samen met de Kin ArtStudio en ontwikkelt een multidisciplinaire praktijk waarin teken-, schilder-, beeldhouwkunst en filmanimatie samenkomen. Hij woont in Kinshasa, maar reist de hele wereld rond, van de ene naar de andere artiestenresidentie of tentoonstelling. Momenteel verblijft hij in Brussel op uitnodiging van productiehuis Atelier Graphoui, voor het draaien van zijn eerste animatiekortfilm Kelasi, wat ‘school’ betekent in het Lingala. Het wordt een reis door de geschiedenis van Congo-Zaïre en de oude schoolschriften van zijn moeder, die directrice was van een basisschool.

Interviews afgenomen door Ayoko Mensah.

Zie ook

  • BOZAR viert 60 jaar Congolese onafhankelijkheid

    De Democratische Republiek Congo viert de 60e verjaardag van haar onafhankelijkheid. Speciaal voor die gelegenheid organiseert BOZAR een reeks artistieke onlineactiviteiten, ontwikkeld in samenwerking met culturele actoren uit Congo en de Congolese diaspora.

    — gepubliceerd op
  • ARTISTIEKE EN SOCIALE UITDAGINGEN

    AFROPOLITAN FESTIVAL

    Van 28 februari tot 1 maart 2020 vond bij BOZAR de vierde editie van het Afropolitan Festival plaats. In één weekend tijd bracht dit kleurrijke evenement meer dan 5.000 mensen op de been die de hedendaagse artistieke praktijk van artiesten uit Afrika of van Afrikaanse origine kwamen bewonderen. Het succes en het avontuurlijke aspect van het festival steunt op een praktijk en denkoefening die de artistieke en sociale uitdagingen van zo'n cultureel evenement centraal plaatsen.

    — gepubliceerd op