04

De lockdown heeft de cultuursector uitzonderlijk zwaar getroffen. Als mensen ‘in hun kot’ moeten blijven, kunnen ze niet samen naar een concert of een tentoonstelling gaan. Op een moment dat iedereen nood heeft aan troost, creatieve ideeën en verwondering, is dat doodjammer. Kunst kan het coronavirus niet verslaan, dat kan alleen de wetenschap, maar kunst zal wel onmisbaar zijn om de wonden die de crisis geslagen heeft, te helen.
Grote evenementen blijven verboden tot eind augustus, maar wat met tentoonstellingen? Kleinere concerten? Lezingen? Daarover valt op 3 mei een beslissing.

Paul Dujardin, CEO van het Paleis voor Schone Kunsten / BOZAR, formuleert een aantal inzichten en voorstellen die nuttig kunnen zijn bij de opmaak van een plan voor een veilige en duurzame lockdownexit.
 

‘Kan kunst de wereld redden?’ Dat was de centrale vraag die wijlen Eric Antonis stelde toen hij intendant was van Antwerpen 93, culturele hoofdstad van Europa.  Vandaag lijkt vooral de omgekeerde vraag aan de orde: ‘kan de wereld de kunst redden’?

De coronacrisis heeft overal hard toegeslagen maar in de creatieve en culturele sector is de klap wel uitzonderlijk groot. Die sector is goed voor 4,2 procent van het BNP in de Europese Unie. Het is dan ook logisch dat ook andere sectoren de gevolgen voelen wanneer de musea en de concertzalen sluiten en de opnames van films en tv-series stilliggen. Zo moeten de aardappelboeren honderdduizenden kilo’s van hun oogst vernietigen omdat er geen zomerfestivals zullen zijn en er dus… minder frieten gegeten zullen worden. Het is maar één voorbeeld van een complex rimpeleffect.


Digitaal

Gelukkig biedt het internet vandaag mogelijkheden om het bloed te laten kruipen waar het niet gaan kan. Het is hartverwarmend te zien hoe muzikanten, zangers, filmmakers en schrijvers hun publiek blijven vinden via het wereldwijde web.

Dat de lockdown een boost zal geven aan de digitale cultuursector, staat vast. Tentoonstellingen zullen een online luik krijgen. Lezingen, concerten en theatervoorstellingen zullen veel meer gestreamd worden. Maar iedereen beseft dat een huiskamerconcert of een opera op je laptop nooit the real thing kan vervangen. En een businessmodel is het ook nog lang niet. De bottom line is duidelijk: de sector kan dit economisch niet overleven zonder massale overheidssteun. Dat geldt trouwens voor zowat àlle sectoren.


Sociale dieren

Van de Franse denker Blaise Pascal (1623-1662) weten we dat al het onheil in de wereld maar van een ding komt: dat de mens niet rustig alleen in een kamer kan blijven. Mensen zijn sociale dieren. Ze laven zich aan nieuwe indrukken, aanrakingen, ontmoetingen en inzichten. Eenzaamheid en stilte kunnen heilzaam zijn om te herstellen van een hectische periode. Maar als het te lang duurt, volgt de depressie en uiteindelijk de waanzin. De vrees van psychiater Dirk De Wachter dat er na de coronapiek een piek komt van psychologische klachten, is terecht. Misschien moeten we weldra cultuur voorschrijven aan kwetsbare mensen in plaats van antidepressiva.

Kunst en cultuur kunnen het coronavirus niet verslaan. Dat kan alleen de wetenschap en een gedisciplineerde bevolking. Maar kunst kan wel een vaccin zijn dat ons zal helpen om het post-coronatijdperk beter te kunnen begrijpen en verwerken.


Concreet nu

Als het virus tot bedaren zal zijn gebracht, zullen de beperkende maatregelen niet in één keer worden opgeheven. De grote evenementen, van de Gentse Feesten tot Rock Werchter, gaan dit jaar niet door. Maar wat met andere evenementen en initiatieven?  

Tentoonstellingen zijn geen concerten. BOZAR en veel andere musea en cultuurhuizen hebben de infrastructuur, het personeel en de digitale backoffice om de deur van onze tentoonstellingsruimten op een kier te zetten. Als het mogelijk is om op een veilige manier een supermarkt te bezoeken, dan moet het ook mogelijk zijn om op een veilige manier naar de expo van Keith Haring of Van Eyck te komen of Bokrijk te bezoeken. Digitale kaartenverkoop om files te vermijden, contingentering van het publiek, een beperkt aantal mensen tegelijk in de zaal en permanente bewaking door suppoosten.

Dat betekent wel dat zowel het personeel, de kunstenaars als het publiek ervan overtuigd moeten zijn dat ze opnieuw op een veilige manier tentoonstellingen kunnen bezoeken. Niet zoals vroeger, maar misschien zelfs intenser en rustiger.

En wat met concerten, theater- en dansvoorstellingen, lezingen en debatten? Daar liggen de kaarten nog een stuk moeilijker. Misschien is het een goed idee om te kijken hoe men in Japan – ook voor de coronacrisis – omgaat met het risico op besmetting. Er gaapt een kloof tussen een volledige lockdown en de terugkeer naar de situatie van voor 13 maart. Er zijn tussenoplossingen mogelijk.


Team Exit

De federale regering, onder leiding van onze voogdijminister Sophie Wilmès, heeft een tienkoppige werkgroep samengesteld die de lockdownexit moet voorbereiden. Dat Team Exit bestaat uit gerenommeerde specialisten die elk op hun domein beslagen op het ijs komen. Het siert de regering dat ze de inbreng van specialisten naar waarde schatten in zo’n delicate kwestie. Politieke spelletjes of winstbejag, zijn uit den boze.  Ook de cultuursector kan zijn steentje bijdragen in de besprekingen binnen Team Exit.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog liet Winston Churchill de schilderijen van de National Gallery overbrengen naar een mijn in Wales. Maar toch bleef het museum open. Elke maand werd één schilderij naar Londen gehaald en tentoongesteld. Het begin van het ‘Picture of the Month’-concept dat tot vandaag is blijven bestaan. Het meest populaire schilderij bij de Londenaars was ‘Noli mi tangere’ van Titiaan. In het Nederlands: ‘Raak me niet aan’. Toepasselijk in deze lockdown.

The Times schreef toen: “Omdat het gezicht van Londen vandaag gehavend en gewond is, hebben we er meer dan ooit behoefte aan om mooie dingen te zien”.


Vandaag moet de wereld de kunst redden, maar enkel en alleen om daarna opnieuw de rollen om te draaien. We zullen straks onze kunstenaars nog broodnodig hebben om het post-coronatijdperk vorm, zin en inhoud te geven.

 

Paul Dujardin, CEO Paleis voor Schone Kunsten - BOZAR


  • Design by Decay, Decay by Design / Andrea Ling (CA)  Credit: tom mesic

    Ben jij de eerste Belgische laureaat van de STARTS Prize 2021?

    De prestigieuze STARTS Prize lanceerde recent een nieuwe oproep in het kader van de wedstrijd van 2021. De deadline voor inzendingen was oorspronkelijk 3 maart 2021, maar werd verlengd tot 15 maart. BOZAR wijdt dit najaar een tentoonstelling aan de winnaars.

    lees meer
    — gepubliceerd op
  • © Caroline Lessire

    Proximus verlengt partnerschap met BOZAR

    Proximus verlengt het partnership met BOZAR voor nog eens drie jaar. Door deze cruciale ondersteuning in een moeilijke periode voor BOZAR onderstreept Proximus het maatschappelijke belang van cultuur om mensen samen te brengen en welzijn en sociale inclusie te bevorderen.

    lees meer
    — gepubliceerd op
  • Still Standing for Culture

    Omdat cultuur wel ‘essentieel’ is. Omdat cultuur noodzakelijk is voor de ontplooiing van het individu en de samenleving. Omdat cultuur mensen samenbrengt op een moment dat we meer dan ooit verdeeld lijken. Omdat cultuur broodnodige sociale relaties smeedt. Omdat cultuur een sector is die tienduizenden mensen tewerkstelt. Omdat cultuur meer is dan enkel musea. Omdat we elkaar nodig hebben.

    lees meer
    — gepubliceerd op