Gepubliceerd op - Lotte Poté

Artistieke giraffen door de eeuwen heen

Viervoetige voorlopers van René Magritte

Deze giraf in een champagneglas is de ster van onze tentoonstelling ‘Histoire de ne pas rire’. René Magritte was niet de enige die zich liet inspireren door het dier met de lange hals. Waar haalde hij de mosterd? Wie ging hem voor en wie trad in zijn voetsporen? Een reis door de tijd op de rug van 6 giraffen.

De giraf als panterkameel

Al bij de Grieken en de Romeinen sprak het beest tot de verbeelding. Ze gaven het de naam camelopardalis, wat zoveel betekent als kameel met panterprint. Niemand minder dan Julius Caesar bracht de eerste giraf naar Europa om hem aan het Romeinse volk tentoon te stellen.

 

De giraf als mythisch wezen

Begin 16de eeuw schilderde de Hollandse meester Hiëronymus Bosch het monumentale drieluik De Tuin der Lusten. Vlakbij de Fontein des Levens beeldde hij een raadselachtige giraf af. Niet voor niets wordt Bosch soms een ‘surrealist avant la lettre’ genoemd.

 

De giraf als symbool van macht

Misschien wel de vaakst afgebeelde giraf is die van de machtige bankiersfamilie en kunstmecenassen De Medici. In de 15de eeuw schonk de Sultan van Egypte hem aan de familie in de hoop steun van ze te krijgen. Het was de eerste levende giraf in Europa sinds het oude Rome. Voer genoeg voor renaissanceschilders als Domenico Ghirlandaio en Giorgio Vasari om hem al fresco te vereeuwigen in de zalen van Florentijnse palazzo’s.

 

De giraf als lucifer

We slaan een aantal eeuwen over en komen zo bij Salvador Dalí terecht. En dan nog wel voor een brandende giraf. De kunstenaar gebruikt het beeld van de giraf voor het eerst in zijn film L’Âge d’Or, samen met regisseur Luis Buñuel. “Het mannelijke kosmische apocalyptische monster,” zo zou Dalí de giraf omschrijven. Hij geloofde dat het een voorbode van oorlog was.

 

De giraf als heildronk

Niet alleen Dalí, maar ook Magritte had een voorliefde om ongebruikelijke voorwerpen vuur te laten vatten in zijn werk. Hij deed het met een tuba, een ei en een sleutel. Of Magritte zich voor zijn Kristallen bad liet inspireren door Dalí’s giraf? Dat is een even groot mysterie als het werk zelf.

Want waarom staat een giraf in een kristallen glas? Hoe is hij daar in hemelsnaam in beland en waarom is het glas zo groot? Het is Magrittes typische methode om objecten uit hun context te halen, ze in een nieuwe, vaak absurde context te plaatsen en onze geest aan het wankelen te brengen.

 

De giraf als tragisch verhaal

In 2007 stond deze giraf in het middelpunt van de belangstelling op de Documenta in Kassel. Brownie was een van de publiekslievelingen van de dierentuin van Kalkilya op de Westelijke Jordaanoever. Ze liet het leven toen het stadje het centrum van een militair offensief werd en Israëlische troepen een Hamaskamp aanvielen. De Oostenrijkse kunstenaar Peter Friedl koos met dit werk geen kant. Hij voegt een esthetische ervaring toe aan de stroom foto's die in de media verschenen.

 

Wil je de giraf van Magritte en het werk van de surrealisten in levenden lijve zien? Dan kan je nog tot en met 16 juni naar de expo Histoire de ne pas rire. Het surrealisme in België.

Fan van surrealistische film? We geven je geen brandende giraf maar wel dat andere surrealistische meesterwerk van Luis Buñuel in samenwerking met Salvador Dalí: Un chien andalou, in filmconcert begeleid door Brussels Philharmonic op 19 mei.