Sitkovetsky Trio

Ludwig van Beethoven (1770-1827) 
Pianotrio nr. 5, op. 70/1, "Geestentrio", op. 70/1 (1809) 

Cécile Chaminade (1857-1944) 
Pianotrio nr. 2, op. 34 (1887) 

Pauze  

Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) 
Pianotrio nr. 2, op. 67 (1944) 

Duur: ca. 105 min. 

Het pianotrio is sinds het midden van de achttiende eeuw een van de populairste genres in de kamermuziek. Hoewel de bezetting kan variëren, wordt de term vooral gebruikt om de combinatie piano, viool en cello aan te duiden. De drie werken van het concert van vanavond omspannen samen meer dan 100 jaar muziekgeschiedenis en bieden zo een mooie inkijk in de ontwikkeling en veelzijdigheid van het genre. 

De avond begint bij een van de grondleggers van het genre: Ludwig van Beethoven (1770-1827). In de barokke voorloper van het pianotrio heeft de piano een begeleidende rol met, eventueel, ondersteuning van een strijkinstrument: de basso continuo. Beethoven kiest voor meer onafhankelijkheid tussen de instrumenten en behandelt hen als gelijkwaardige partners die met elkaar in dialoog gaan. De pianopartij is niet langer begeleiding, maar krijgt een prominente en zelfs solistische rol. Wat bij zijn Pianotrio in D opus 70 nr. 1 (uitgegeven in 1809) opvalt is de bijnaam waaronder het trio beter gekend is: “Geestentrio”. Deze bijnaam heeft het trio te danken aan de zeer langzame en griezelig klinkende tweede beweging. Beethoven zou plannen gehad hebben om een Macbeth-opera te schrijven, maar is hier nooit aan toegekomen. Dit langzame deel zou gebaseerd zijn op een schets waarmee hij de drie heksen wilde verklanken. Het Largo assai ed espressivo is een van de traagste bewegingen in het volledig oeuvre van Beethoven. 

Met het tweede werk schuiven we een stukje op in de tijd en belanden we in de late romantiek. Hoewel vrouwen in deze periode steeds meer toegang krijgen tot het professionele muziekleven, blijft het voor hen moeilijk om een carrière uit te bouwen. Veel vrouwen trekken zich na het huwelijk terug uit het openbare concertleven, maar weten –mits rijk genoeg - een nieuwe plek voor hun artistieke ambities te creëren met het oprichten van een salon bij hen thuis.  

Cécile Chaminade (1857-1944) wordt geboren in een welgestelde familie die zulke salons organiseert. Haar muziekopleiding beperkte zich de eerste jaren tot lessen van haar moeder, die haar onder andere leert piano spelen. Als achtjarige maakt ze indruk op buurman Georges Bizet met zowel haar pianospel als haar composities. Hij moedigt haar aan om verder les te volgen in componeren aan het Parijse conservatorium. Dat is – zoals wel vaker bij componerende vrouwen – buiten de wensen van haar vader gerekend. Privéles is daarentegen wel mogelijk en zo lukt het Chaminade toch zich verder als muzikant en componist te ontplooien.  

“Dit is geen vrouw die componeert maar een componist die vrouw is.” - Ambroise Chabrier 

Uiteindelijk componeert Chaminade tijdens haar leven meer dan 400 werken en wordt ze een gevierd uitvoerder en componist in binnen- en buitenland. Zo inspireert ze in de Verenigde Staten meer dan 200 Chaminade clubs waar uitsluitend haar werk uitgevoerd wordt. Alleen de Parijse artistieke scène sluit haar nooit in de armen omdat haar muzikale taal trouw blijft aan de romantiek, in tegenstelling tot de nieuwe stijl van componisten als Debussy en Ravel. Desondanks mag ze als eerste vrouwelijke componist de Légion d’honneur ontvangen in 1913.  

Haar Pianotrio nr. 2 in a mineur (1887) is geschreven in een late romantische stijl. Tegen het einde van de 19e eeuw is het gebruikelijk dat een pianotrio uit vier delen bestaat, maar Chaminade kiest voor drie. Er gaat een zekere elegantie uit van haar werk, waardoor het simpel lijkt om te spelen maar technisch niet te onderschatten blijft. In het eerste deel, allegro moderato, valt meteen Chaminades voorliefde voor lange melodische zinnen op die voortdurend worden doorgegeven tussen de viool en cello.    

Ondanks haar verwezenlijkingen raakt Cécile Chaminade – net als vele andere vrouwelijke componisten - na haar dood in de vergetelheid. De maatschappij was niet mild voor vrouwen die wilden componeren en de geschiedschrijving was dat evenmin. Het blijft belangrijk om te benoemen dat vrouwen, onder meer door het gebrek aan representatie in de muziekgeschiedenis, vandaag nog steeds worstelen met vooroordelen en als uitzondering worden gezien wanneer ze componeren. 

Voor het laatste pianotrio van de avond maken we opnieuw een sprongetje in de tijd. Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) schrijft zijn Pianotrio nr. 2 opus 67 (1944) tijdens de Duitse bezetting van Rusland in de Tweede Wereldoorlog. Hij draagt het werk op aan zijn onverwacht overleden vriend en musicoloog Ivan Sollertinsky. Het volledige trio ademt een zwaarte en weemoedigheid uit die volledig tot zijn recht komt in het sombere largo. Zonder pauze gaat dit deel over in het vierde deel waar allerlei thematisch materiaal uit de vorige delen wordt samengebracht in een opzwepende dans.  

Lieselotte Bijnens 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Honorary Patrons

Comte Etienne Davignon • Madame Léo Goldschmidt

Bozar Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman •  Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere • Prince et Princesse de Chimay • De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Madame Claudine Duvivier • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe Le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • Monsieur et Madame Alain Mallart • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Monsieur Laurent Pampfer • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle • Madame Christine Perpette • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Tommaso Setari • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski • De heer Karl Stas • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • De heer en mevrouw Koen en Anouk Van Balen-Stulens • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Monsieur Luc Willame • Madame Danuta Zedzian • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Madame Valeria Onofrj • Sir Gabriel Smit Pergolizzi • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck• Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne  

En onze Leden die anoniem wensen te blijven