Antwerp Symphony Orchestra, Herreweghe & Chamayou

Carl Maria von Weber (1786-1826) 
Ouverture (Oberon) (1826)  

Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) 
Concerto voor piano nr. 23, KV 488 (1786) 

• Allegro
• Adagio
• Allegro assai 

Pauze

Robert Schumann (1810-1856) 
Symfonie nr. 1, "Lente", op. 38 (1841) 

• Andante un poco maestoso – Allegro molto vivace
• Larghetto
• Scherzo. Molto vivace
• Allegro animato e grazioso  

Duur: ca. 110 min. 

Elfenstof en orkestmagie 

Carl Maria von Webers opera Oberon is een muzikaal sprookje en de prachtige ouverture leidt ons, al vanaf de eerste maten, binnen in de betoverende wereld van elfen, waar Oberon koning is. De motieven zijn, zoals ook in de ouvertures van Der Freischütz en Euryanthe, ontleend aan taferelen uit de opera. Ze worden echter symmetrisch opgesteld in een door en door klassieke vorm. De opera kende bij de première, in Covent Garden te Londen op 12 april 1826, onder de leiding van de componist zelf, een overweldigend succes. De inleiding, Allegro sostenuto, zet in met het geschal van Oberons betoverde hoorn, een zeer eenvoudig motief van drie noten. Puck en de geesten beantwoorden de oproep van hun meester met een Allegro dat aanvangt op een stijgende arabeske in de violen en dat twee hoofdthema’s bevat: een eerste, heroïsch en warm thema van de ridder Huon de Bordeaux, op de klarinet gespeeld, en een tweede thema, gebouwd op het tedere liefdeslied van Rezia, in de vioolpartijen. Na de doorwerking en de korte herneming, eindigt deze ouverture in de grandioze stijl van een zuiver instrumentaal belcanto. Het werk is dan ook meer dan een betekenisvol voorbeeld van Webers genie en poëtische inspiraties. 

Naar Bozar archief 

Een verwend Weens publiek.  

Het afvoeren van Figaro na slechts negen uitvoeringen in 1786 en andere muzikale tegenslagen dwongen Wolfgang Amadeus Mozart opnieuw de realiteit onder ogen te zien. Het verwende Weense publiek was Mozart wat beu en hij probeerde zijn succes te herwinnen door een hele reeks pianoconcerto’s te schrijven, waarin hij als solist kon schitteren. De pianoforte was op dat ogenblik het geliefde instrument in Wenen. 

Op 2 maart was het Pianoconcerto in A, KV 488 af. Mozart profiteerde van zijn ervaring met symfonieën om het orkest groots en indrukwekkend te behandelen. Maar hij vermeed de zo typische verrassende momenten of onverwachte wendingen, omdat hij aan de smaak van het publiek wilde tegemoetkomen. Samen met het Concerto in Es werd dat in A – Mozarts voorkeur voor helderheid - dan ook zijn meest populaire concerto. De vorm van het eerste deel is uitermate eenvoudig en doet enigszins denken aan zijn Klarinetkwintet, KV 581. Eenvoud is er ook doordat Mozart afziet van het gebruik van trompetten en pauken. In de orkestrale inleiding stelt hij alle thematisch materiaal voor in een duidelijke en vanzelfsprekende opbouw. Hij matigt zelfs zijn exuberante virtuositeit in dit Allegro, wat niet wegneemt dat de solist zeer veel te spelen heeft. In zijn geheel is het eerste deel daardoor tegelijk streng en elegant. Het langzame deel staat in fis, een mineurtoonaard die zelden voorkomt in zijn oeuvre. Per vergissing schreef Mozart “Adagio” op de partituur. In een brief aan zijn vader had hij nochtans duidelijk gesteld dat een concerto nooit een adagio als langzame beweging mocht hebben: dat was te traag in het geheel en te contrasterend met de snelle hoekdelen. Door de mineursfeer gaat nu en dan dreiging uit van de muziek, versluierde passie. Sommigen menen de uitdrukking van berusting tot zelfs ontroostbaarheid te kunnen horen. In het centrale gedeelte klinken de blazers pastoraal en meditatief. De tegenstelling met het snelle Allegro daarna kan dan ook niet groter zijn. Nu laat Mozart een ononderbroken stroom van meeslepende en opgewekte melodieën op de luisteraar los. Alles barst los in vitale blijheid. Vooral in de onstuimige en ongeremde virtuositeit van de pianopartij heeft Mozart als solist zijn luisteraars nog maar eens willen overdonderen. 

Lentekriebels 

Nadat Robert Schumann in de jaren 1830 voor de piano gecomponeerd had en zich in zijn huwelijksjaar 1840 op het lied gestort had, begon hij in 1841 met het componeren van orkestwerk. In een mum van tijd (vier dagen en evenveel nachten, van 23 tot 26 januari 1841) was zijn Eerste symfonie, zijn “Frühlings-Symphonie”, geschetst en minder dan een maand later georkestreerd, klaar voor de première op 31 maart. Een merkwaardig feit gaf aanleiding tot het ontstaan van deze symfonie: in 1839 had Schumann tussen de documenten die Ferdinand Schubert van zijn broer Franz bewaarde, diens Negende symfonie teruggevonden. Schumann zette zich in voor de postume creatie, met Mendelssohn als dirigent. Schumann had onmiddellijk de originaliteit van Schubert door: “Hij had niet de intentie om Beethovens Negende symfonie te willen voortzetten. Zoals ik vermoed en gehoopt had, heeft Schubert, die al getoond had in vele andere genres vormvast, fantasierijk en veelzijdig te zijn, ook de symfonie op zijn manier aangepakt.” Door de ontdekking van Schuberts werk ging Schumann geloven dat er, ondanks Beethoven, nog mogelijkheid was om op originele wijze een symfonie te schrijven. Hij werd in zijn creatieve aandrang gesterkt door zijn liefde voor Clara en door lentegevoelens, die hem optimistisch stemden. Aan Clara schreef hij: “Je hebt in mij de inspiratie voor een symfonie opgewekt!” In een brief aan Spohr schrijft hij: “Deze symfonie schreef ik in 1841, op het einde van de winter. Het gaat om dat voelbare moment waarop de lente zijn elan vindt, zoals elk jaar sinds de oudste tijden. Ik heb niet gepoogd om de lente te schilderen of te beschrijven. Toch ben ik er zeker van dat het seizoen, waarin deze muziek ontstaan is, in de klank zit en het stuk gemaakt heeft tot wat het is.” 

Schumann verwees bij de publicatie naar een kort gedicht van Adolph Böttger, met als slotstrofe “O wende, wende deinen Lauf / Im Tale blüht der Frühling auf!” Dat kan men als motto boven de symfonie zetten en het is alsof de hoorns en de trompetten het werk met deze zin krachtig inzetten. Even dynamisch en krachtig als deze inzet is het ganse eerste deel, Allegro molto vivace. In het Larghetto, het tweede deel, verwijst een variatiereeks op een brede melodie naar een meditatief gebed. Die sfeer is voorbereid door een soort koraal in de strijkers in de coda van het eerste deel. Op dezelfde manier verbindt Schumann het tweede met het derde deel: het koraal in de trombones op het einde van de langzame beweging vormt hij om tot hoofdthema van het Scherzo. De finale heeft het karakter van een vrolijke dans, met het gedurfde ritme van de inzet als opzwepend element en een groots slot in de fanfare van het hout en het koper.  

Wat de orkestratie betreft staat Schumann niet sterk, maar de kracht van melodie, harmonisatie en dynamiek verbergen het feit dat de ganse tijd in groepen georkestreerd wordt. Felix Mendelssohn gaf Schumann advies voor de orkestratie en hij zette zich ook ten volle in als dirigent bij de première. Hij lastte extra repetities in om het beste resultaat met zijn Gewandhausorchester te Leipzig te bereiken. Maar zijn enthousiasme werd niet door iedereen gedeeld. Zowel de orkestleden als het publiek vonden het werk vreemd en niet direct toegankelijk. Negatief was de commentaar van de historicus van de Gewandhaus-concerten Alfred Dörfell: “Nagenoeg elk instrument heeft onhandige passages, die moeilijk uitvoerbaar zijn en het genot van het spel bederven. (...) Alleen de paukenist was in de wolken, omdat hij op drie pauken mocht spelen in plaats van het gewone paar.” Maar andere critici waren positief en zo kreeg Schumann ook de bevestiging waarnaar hij zocht: hij werd aanvaard als symfonisch componist. 

Naar archieftekst Yves Knockaert 

eerste viool
Vadem Tsibulevsky  
Lin Mu  
Filipe Costa Raposo  
Laie Lee  
Mara Mikelsone  
Roberto Quartararo  
Natalia Tessak  
Minori Yamato  
Paula Carmona Caminos  
Verónica Costa  
Sophie Hutnik  

tweede viool
Orsolya Horváth  
Herlinde Verjans  
Ilse Pasmans  
Marjolijn Van der Jeught  
Maartje van Eggelen  
Frederic Van Hille  
Ciska Vandelanotte  
Hanneke Verbueken  
Pierre Vopat  
Bérénice Awouters  
Mátyás Mézes 
Jeroen Vernimmen  

altviool  
Sander Geerts 
Elaine Ng 
Natalia Buga 
Wu Di 
Marija Krumes 
Lisbeth Lannie 
Romain Montfort 
Edgar Perestrelo 

cello  
Marc Vossen 
Dieter Schützhoff 
Mar Bonet Silvestre 
Volodymyr Fedorov 
Diego Liberati 
Fernando Romaguera 

contrabas 
Vlad Raţiu 
Julita Fasseva 
Miguel Moreno Traba 
Carlos Payan 

fluit  
Edith Van Dyck 
Charlène Deschamps 

hobo 
Eric Speller 
Dimitri Mestdag 

klarinet
Benjamin Dieltjens 
Benoît Viratelle 

fagot
Oliver Engels 
Tobias Knobloch 

hoorn
Michaela Buzkova 
Koen Cools 
Jean-Baptiste Humbert 
Koen Thijs 

trompet 
Alain De Rudder 
Steven Verhaert 

trombone 
Bram Fournier 
Roel Avonds 
Adrián Castro Capuz 

slagwerk
Cristiano Menegazzo 
Dámaso Escauriaza 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Honorary Patrons

Comte Etienne Davignon • Madame Léo Goldschmidt

Bozar Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman •  Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere • Prince et Princesse de Chimay • De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Madame Claudine Duvivier • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe Le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • Monsieur et Madame Alain Mallart • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Monsieur Laurent Pampfer • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle • Madame Christine Perpette • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Tommaso Setari • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski • De heer Karl Stas • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • De heer en mevrouw Koen en Anouk Van Balen-Stulens • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Monsieur Luc Willame • Madame Danuta Zedzian • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Madame Valeria Onofrj • Sir Gabriel Smit Pergolizzi • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck• Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne  

En onze Leden die anoniem wensen te blijven