Belgian National Orchestra, Aadland & Gatto - William Kentridge

Pēteris Vasks (°1946) 
Distant Light (1996-97) 

Pauze

Dimitri Sjostakovitsj · Dmitri Chostakovitch (1906-1975) 
Symfonie nr. 10 in e, op. 93 (1951-53) 

1. Moderato
2. Allegro
3. Allegretto
4. Andante - Allegro 

William Kentridge 
Vertoning van de film Oh To Believe In Another World (2022) 

Duur: ca. 120 minuten

Nostalgie met een vleugje tragedie 

De Letse Pēteris Vasks componeerde het vioolconcert Distant Light in 1996-97 op vraag van Gidon Kremer. Pas bij het lezen van Kremers boek Childhood Fragments, realiseerde hij zich dat ze op dezelfde school hadden gezeten. “Maar we hebben elkaar pas echt ontmoet in de muziek. Distant Light is nostalgie met een vleugje tragedie. Jeugdherinneringen, maar ook de schitterende sterren op miljoenen lichtjaren afstand.” De beginmaten plaatsen Vasks stilistisch precies waar zijn geografische oorsprong ligt – tussen Pärt en Lutosławski. De vioolpartij ontvouwt zich langzaam boven een zacht bed van steeds zelfverzekerder klinkende strijkers, deels diatonisch, deels in clusters. De strijkers verdwijnen achter de eerste van drie cadensen, waarna de bassen een prachtige klaagzang aanheffen terwijl de solist extatisch boven hen uitstijgt. Een sprankelende, volksachtige danspassage zorgt voor een verandering van sfeer en tempo, maar wordt abrupt tot zwijgen gebracht door de tweede cadens. De derde cadens, met enkele opzettelijk lelijke klanken, ontketent een ‘aleatorische chaos’, voordat een nogal ongemanierde wals deze tot zwijgen brengt en een uitgebreide coda de muziek zachtjes tot rust brengt. 

Tien op een rij 

Een halve eeuw ligt er tussen de compositie van Dimitri Sjostakovitsj’ Eerste symfonie (1930) en zijn laatste en Vijftiende symfonie. Na de jeugdige vernieuwingsdrang in eerstgenoemde volgen met de Tweede (1927) en Derde (1929) twee revolutionaire fresco’s waarin de hoopvolle verwachtingen uit het eerste decennium van de revolutie echter reeds verbleken. Met de monumentale en Wagneriaanse Vierde symfonie wilde Sjostakovitsj nieuwe wegen openen, ondanks het doctrinaire sociaalrealisme. Maar door de opeenvolgende veroordelingen van de opera Lady Macbeth en het ballet De heldere beek besliste Sjostakovitsj zijn werk in te trekken de avond vóór de eerste uitvoering. Achttien maanden later zou de Partij de Vijfde symfonie (1937) uitroepen als een exemplarisch model voor de nieuwe sovjet-symfonie. Na de Zesde symfonie in 1939 legitimeerde de oorlog opnieuw een grotere aandacht voor heroïek en collectiviteit, zoals uit de Zevende symfonie ‘Leningrad’ blijkt. In 1942 volgde de Achtste symfonie, die eerder een meesterwerk is ter nagedachtenis van de oorlogsslachtoffers dan een overwinningskreet. De klassieke, zorgeloze en ironische Negende symfonie is vanwege de componist een totale ontkenning van het heersende triomfalisme. In 1948 besliste Sjostakovitsj geen symfonieën meer te schrijven: hij werd vernederd door de beschuldigingen van ‘formalisme’, werd ontheven uit zijn functie in het onderwijs ‘omwille van incompetentie’ en was geschokt door het antisemitisme van Stalin. Het genre werd hem te gevaarlijk en hij verkoos zich te verschuilen achter composities die lange tijd onbekend blijven. Pas na de dood van Stalin in 1953 legt hij zich opnieuw toe op de symfonie en schrijft de sterke en zwaarmoedige Tiende symfonie. 

De zwaartekracht van Sjostakovitsj’ verbeelding 

Zonder inspiratie te zoeken in een literair uitgangspunt bereikt deze symfonie een zeldzame emotionele intensiteit. Het aanhoudende gebruik van sombere klanken in het eerste deel, Moderato, geeft de muziek een zwaarmoedig en verpletterend karakter. Het is een van de meest typische voorbeelden van de tragiek die een steeds belangrijkere plaats zou innemen in de muziek van Sjostakovitsj. De lang uitgesponnen thema’s en de gestadig stijgende spanning vormen de som van alle vroegere compositie-ervaringen. Het breedvoerige eerste deel duurt meer dan 20 minuten en maakt plaats voor het kortste scherzo dat Sjostakovitsj ooit schreef (4 minuten!). Het is gebaseerd op verbeeldingsrijke ritmes die enigszins doen denken aan De wonderbaarlijke Mandarijn van Bartók. Op enkele korte passages na gebruikt de componist ten volle het volledige orkest in een dynamisch fortissimo. De originele harmonieën, de interessante ritme-verschuivingen en de ongewone vitaliteit creëren een fascinerende mood. De zwaarmoedige sfeer verdwijnt pas in het Allegro van de finale, een passage met opgewekte en eenvoudige muziek vol humor, die thematisch aansluit bij de klassieke Russische symfonie, vooral bij Borodin. Door de jarenlange stilte was de compositie van deze Tiende symfonie op zich reeds een gebeurtenis. De eerste uitvoering met het Filharmonisch Orkest van Leningrad onder leiding van Jevgeni Mravinski werd een triomf. 

Naar Frans Lemaire en Krzysztof Meyer 

William Kentridge 

Hoe – ondanks alles – blijven geloven in een andere wereld? William Kentridge stelt die vraag in zijn film bij de Tiende symfonie van Dmitri Sjostakovitsj. Ze voert ons naar de eerste decennia van de Sovjet-Unie: van de hoop op betere tijden na de revolutie van 1917 tot de blinde terreur onder Stalin. Sjostakovitsj moest schipperen tussen de vernieuwingsdrang van de avant-garde en de dreiging van censuur. In de Tiende symfonie, die kort na Stalins dood in première ging, hoor je de componist herademen.  

William Kentridge kiest voor de collage om brokstukken tot een nieuw geheel te monteren. Knippen en plakken: het was een geliefde strategie van de historische avant-garde. Kostuums, maskers en dansers schuiven in elkaar tot hybride wezens. De poppetjes in Kentridges film – Lenin, Trotski en Stalin, maar ook Sjostakovitsj en de dichters Brik en Majakovski – gaan letterlijk aan het dansen. Kentridge filmde hen in zijn studio voor een green screen.  

De film werd gemaakt bij de Tiende symfonie zonder dat de muziek tot soundtrack wordt gereduceerd of de film enkel als achtergrond dient. Geïnspireerd door de complexe relatie van de componist met de Sovjet-Unie ontvouwt de film zich in een kartonnen ‘Sovjetmuseum’ dat de kunstenaar in zijn atelier bouwde. Een miniatuurcamera beweegt er door collageachtige scènes: is de geschiedenis zelf een vorm van collage? 

William Kentridge is onze eerste Grand Invité. Elk seizoen nodigen we een kunstenaar uit om het programma mee vorm te geven: met een tentoonstelling, maar ook door samen te werken met een nieuwe generatie kunstenaars. Bij Kentridge gebeurt dat via The Centre for the Less Good Idea, een artistieke werkplek in Johannesburg waar het creatieve proces centraal staat. 

Ontdek hier volledige programma rondom William Kentridge en The Centre for the Less Good Idea.  

eerste gastdirigent · premier chef invité 
Michael Schønwandt 

artistic partners 
Eivind Aadland  
Matthew Halls 

laureaat-dirigent · chef lauréat 
Antony Hermus 

Konzertmeister 
Misako Akama 

eerste violen · premiers violons 
Sophie Causanschi**  
Isabelle Chardon*  
Sarah Guiguet*  
Maria Elena Boila  
Nicolas De Harven  
Françoise Gilliquet  
Philip Handschoewerker  
Akika Hayakawa  
Keika Kawashima  
Annija Kolerta  
Ariane Plumerel  
Serge Stons 

tweede violen · deuxièmes violons 
Filip Suys**  
Nathalie Lefin*  
Marie-Danielle Turner*  
Michael Bonnay  
Sophie Demoulin  
Isabelle Deschamps  
Pierre Hanquin  
Anouk Lapaire  
Ekaterina Philippovich  
Jacqueline Preys  
Ana Spanu 

altviolen · alti 
Born Lau**  
Mihoko Kusama* D 
mitri Ryabinin*  
José Azevedo  
Sophie Destivelle  
Katelijne Onsia  
Marinela Serban  
Silvia Tentori Montalto  
Edouard Thise 

cello’s · violoncelles 
Olsi Leka**  
Dmitry Silvian**  
Lesya Demkovych  
Philippe Lefin  
Uros Nastic  
Harm Van Rheeden  
Taras Zanchak 

contrabassen · contrebasses 
Robertino Mihai**  
Svetoslav Dimitriev*  
Serghei Gorlenko*  
Ludo Joly*  
Miguel Meulders  
Gergana Terziyska 

fluiten · flûtes 
Denis-Pierre Gustin**  
Laurence Dubar*  
Jérémie Fèvre* 

hobo’s · hautbois 
Dimitri Baeteman**  
Arnaud Guittet**  
Irene Martin Sanchez*  
Bram Nolf* 

klarinetten · clarinettes 
Julien Bénéteau**  
Yan Mařatka**  
Lena La Mela* 

fagotten · bassons 
Gordon Fantini**  
Bert Helsen*  
Rob Laethem*  
Filip Neyens* 

hoorns · cors 
Anthony Devriendt**  
Bart Cypers*  
Joannes Van Duffel*  
Katrien Vintioen*  
Bernard Wasnaire* 

trompetten · trompettes 
Leo Wouters** 
Andreu Vidal Siquier**  
Ward Opsteyn*  
Davy Taccogna* 

trombones 
Guido Liveyns** 
Bruno De Busschere** 
Pierre Duclos* 
Wim Matheeuwese* 

tuba 
NN 

pauken · timbales 
Nico Schoeters** 

slagwerk · percussion 
Katia Godart* 

harp · harpe 
Annie Lavoisier** 

**Aanvoerder 1ste solist · Chef de pupitre 1er soliste 

*Solist · Soliste 

uitvoerende productie
THE OFFICE performing arts + film

montage
Janus Fouché · Žana Marović 

kostuum- en poppenontwerp
Greta Goiris 

set- en modelontwerp
Sabine Theunissen  

cinematografie
Duško Marović, SASC

camerabesturing 
Kim Gunning

projectinitiatie 
Numa Bischof Ullmann 

performers  
Thulani Chauke, Andrea Fabi, Teresa Phuti Mojela, Luc De Wit & Phuphuma Love Minus

productieverantwoordelijke
Boyd Design (Brendon Boyd)  

technisch verantwoordelijke
Matthew Deinhart  

kostuum- en poppenmakers 
Emmanuelle Erhart · Judith Stokart  

montageassistent
Joshua Trappler  

compositorassistent
Octavia Sonyane 

compositor 
Mushroom Media · Jannes Hendrikz · Novak Miler · Sarah Kwan 

VFX supervisie
Luaan Hong  

extra camera 
Chris - Waldo de Wet  · Jacques van der Merwe  

assistent-koorleider 
Nhlanhla Mahlangu 

William Kentridge Studio 

leiding 
Anne McIlleron  

administratie
Linda Leibowitz  

coördinatie 
Natalie Dembo  

productie   
Taryn Buccellato  

assistent modelbouw 
Damon Garstang · Claire Zinn  

assistent poppenmaker 
Diego Sillands 

assistent workshop 
Chloe Noto · Joey Netshiambo · Joy Woolcott · Nomonde Qhina · Thandi Mzizi · Travis Macdougall 

Het theaterwerk van William Kentridge wordt gerealiseerd met financiële steun van het Kentridge Creation Fund. Wij danken Brenda R. Potter voor haar visionaire leiderschap en steun bij dit project.  

Bozar Maecenas 

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter 

Bozar Fine Art Circle Founding Members 

Mr and Mrs Ravi Bhansali • Monsieur Hubert Bonnet (Fondation CAB) • De heer en Mevrouw Dirk Cavens • De heer Simon Devolder • Monsieur Eric Everard • Madame Anne Gangsted • Baron Xavier Hufkens • Monsieur Augustin Lippens • Monsieur Michel Moortgat • Madame Lucy Jane Pereira • Monsieur Charles Riva 

Bozar Patrons 

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen  • Madame Joséphine d’Ansembourg • Monsieur Werner d’Ansembourg • Comtesse Laurence d'Aramon • Art By Goralska S.à.r.l. • Monsieur Jean-François Bellis • Docteur Amine Benyakoub • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman •  Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Comte et Comtesse Emmenuel de Briey • Ecuyer Maximilien du Bus de Warnaffe • Madame Marion Bywater • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Madame Paloma Castro Martinez de Tejada • Prince et Princesse de Chimay  •   Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman • Monsieur Emile Culot • Madame Marguerite Culot • Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Mevrouw Sylvie Dubois •  Madame Claudine Duvivier • Madame Barbara Eggers • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Monsieur François Gérard et Madame Jessica Parser •  Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Madame Marleen Lammerant • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens  •  Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Valeria Onofrj • Madame Olga Machiels-Osterrieth  •  De heer Peter Maenhout  •  Monsieur et Madame Alain Mallart  •  De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle  •  Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • De heer en mevrouw Guy en Martine Reyniers • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Madame Apolline de Spoelberch • Monsieur Guillaume de Spoelberch • Monsieur Paul de Spoelberch • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski  •  De heer Karl Stas • Mevrouw Caroline Steyaert • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • Dr. Philippe Uytterhaegen • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo  •  De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Madame Nathalie Waucquez • Monsieur et Madame Jacques Zucker  

Bozar Circle 

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Mevrouw Natasja Peeters • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck • Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne   

En al onze Leden die anoniem wensen te blijven