Camerata Salzburg & Vox Luminis

Joseph Haydn (1732-1809) 
Missa in Angustiis in d, Hob. XXII:11 (1798) 

1. Kyrie
2. Gloria
3. Credo
4. Sanctus
5. Benedictus
6. Agnus Dei 

Pauze   

Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) 
Requiem in d, KV 626 (1791) 

I. Introitus: Requiem aeternam 
II. Kyrie 
III. Sequentia 

1. Dies irae 

2. Tuba mirum 

3. Rex tremendae 

4. Recordare, pie Jesu 

5. Confutatis maledictis 

6. Lacrimosa Dies Illa 

IV. Offertorium 

1. Domine Jesu 

2. Hostias 

V. Sanctus 
VI. Benedictus 
VII. Agnus Dei 
VIII. Communio: Lux Aeterna  

Einde voorzien om 22:00

Coproductie: Perpodium 

Met de steun van de Tax Shelter van de Belgische Federale Overheid via uFund.

Muziek in tijden van angst 

Het zijn tijden die doen duizelen, en dat laat niemand onberoerd. De trompetten verscheuren de stilte en happen naar adem; het alarmsignaal weerklinkt. Joseph Haydn doopt zijn werk uit 1798 Missa in Angustiis, of Mis voor bange tijden. Na de compositie van zijn oratorium Die Schöpfung (De Schepping) is hij uitgeput en overwerkt, maar er hangt spanning in de lucht. Oostenrijk is helemaal in de ban van de angst het volgende slachtoffer te worden van Bonaparte die, in zijn ongebreidelde expansiedrift, de militaire overwinningen aaneenrijgt. Ritmische stuiptrekkingen, het angstzweet dat op de voorhoofden parelt … het vertrouwen wankelt en de mensen klampen zich vast aan de hoop. Het militaire ritme van de pauken en de trompetten die herhaaldelijk te horen zijn in het Benedictus is een afspiegeling van het onderliggende oorlogsrumoer. Nochtans liet prins Nicolaas Esterházy II het werk componeren ter ere van zijn echtgenote. De financiële middelen waren beperkt en de prins had, om het aantal instrumentalisten terug te dringen, zijn houtblazersensemble de laan uitgestuurd. De dag voor de opvoering van de Mis raakt het nieuws bekend dat de Britse admiraal Nelson de Slag bij de Nijl heeft gewonnen. De mis werd algauw geassocieerd met die nederlaag van Napoleon en kreeg de bijnaam Nelson Mass. De zinswending “Dona nobis pacem” - geef ons vrede - die het Agnus Dei afsluit, ging daardoor haast triomfantelijk klinken. 

Vox Luminis draagt het thema een warm hart toe en heeft zich als missie gesteld de miskende requiems uit de barok nieuw leven in te blazen. Het ensemble richt zich daarbij vooral op Kerll & Fux (Ricercar 2016) en Biber (Alpha 2021), maar ook op de Frans-Vlaming Lassus (Ricercar 2026). Ter gelegenheid van deze eerste samenwerking met Camerata Salzburg staat evenwel W.A. Mozart centraal, en dat leidt een terugkeer in naar de re en de kleine terts voor het bijbehorende hoofdwerk. 

Het laatste oordeel

Het Requiem heeft al veel inkt doen vloeien. Het uitgangspunt is een mysterieuze, in het grijs geklede bode die Mozart incognito om de compositie van een requiemmis komt verzoeken. Het idee van de dood begint zich te nestelen in de geest van de componist. Hij voelt zijn einde naderen, en het tweede bezoek wakkert zijn enthousiasme aan. Hij gaat gebukt onder de schulden en beseft dat, als hij de opdracht aanneemt, hij zijn eigen treurzang schrijft. Uiteindelijk blijkt de opdrachtgever Franz von Walsegg zu Stuppach te zijn. Ter nagedachtenis van zijn jonge echtgenote Anna, die in februari 1791 overleed, liet hij niet alleen een granieten monument maken, maar ook deze dodenmis componeren die hij zich, naar hij meende, anoniem zou kunnen toe-eigenen. Het manuscript wordt bewaard in de Österreichische Nationalbibliothek, en hoewel er nog een aantal fragmenten de tand des tijds hebben overleefd, houdt de compositie van Mozart abrupt op aan de achtste maat van het Lacrimosa. Het werk is onvoltooid gebleven, en dat vormt een vruchtbare bodem voor geromantiseerde verzinsels waarin wraak, vergiftiging en liefde een hoofdrol spelen. Hoe dan ook moesten de ontbrekende stukken ingevuld worden door te putten uit aanwijzingen, fragmenten uit vroegere werken en terugkerende stijlmiddelen van de componist. Constance, de echtgenote van Mozart, was afhankelijk van die inkomsten en vertrouwde de taak toe aan Josef Eybler, Franz Josef Freystädtler en Franz Xaver Süßmayr. Die laatste was een leerling en navolger van Mozart en nam een groot deel van zowel de orkestratie van het Lacrimosa als de compositie van het Sanctus, Benedictus en Agnus Dei voor zijn rekening. Waarschijnlijk heeft Süßmayr de partituur voltooid op basis van mondelinge of schriftelijke aanwijzingen van Mozart en van het voorafgaande werk van de twee anderen. 

Mozart vertrok al op jonge leeftijd uit Salzburg. Hij doorkruiste Europa en raakte zo doordrongen van een hele waaier aan stijlen die hij in al zijn genialiteit heeft weten te overstijgen. In het Kyrie verstrengelen de stemmen zich met een haast wiskundige nauwkeurigheid. Dit fuga met dubbel thema is van een zeldzame densiteit en illustreert vaagweg de invloed van het barokke contrapunt waarvan Mozart zowel de erfgenaam als de vernieuwer was. Hij had overigens, op verzoek van Gottfried van Swieten, de Messiah van Händel opnieuw moeten orkestreren en had zich daarbij laten inspireren door de melodie van het koorlied And with his stripes we are healed. 

Waar de grootste dreiging uitgaat van de tekst laat Mozart de ornamenten achterwege en kiest hij voor een stijl die blijk geeft van een doorgedreven stilistische radicaliteit. Het Dies Irae is als het ware een explosie die alles op zijn grondvesten doet daveren: op een haast verpletterende manier brengen koor en orkest de tekst staccato, lettergreep per lettergreep, op een fundament van strakke tremolo’s, alsof de aarde wegzakt onder de stemmen. 

Vanuit het hiernamaals stijgt de schitterende klank op van de trombone die in dialoog treedt met de basso solo. In het Tuba Mirum wordt de volgorde van de stemmen omgekeerd. De bas wordt gevolgd door de tenor, daarna horen we de alt en ten slotte is het de beurt aan de sopraan die reageert op de oproep van het Laatste Oordeel: “Wat zal ik dan zeggen, ellendeling die ik ben?”. Deze geleidelijke stijging van de stemmen, van laag naar hoog, laat in het duister van de nacht, nog ver weg, een licht ontwaken dat een broze belofte van verlossing inhoudt. 

Het Confutatis brengt de tweeledigheid van het Laatste Oordeel tot uiting door middel van een tonale tegenstelling. Enerzijds is er de gekwelde a-mineur: de stemmen van de mannen, in woede ontstoken, luiden de veroordeling van de vervloekten in en worden daarbij begeleid door ritmes waaruit ongerustheid weerklinkt. Anderzijds is er de ingetogen F-majeur die wordt gedragen door de stemmen van de vrouwen die, in de hoop tot de uitverkorenen te behoren, zachtjes in tertsen zingen. 

Was dit dan zijn laatste melodie, dat Lacrimosa met de tekst: “Op die dag van tranen, waarop de schuldige mens uit de as zal verrijzen”? De helderheid die uitgaat van de klanklagen is als het ware het handelsmerk van Vox Luminis, en elke stem tekent zich af als een streepje licht in het halfduister. Acht maten, en dan de stilte: daar houdt Mozart op, en daar begint zijn legende die steeds opnieuw wordt uitgevonden. 

Isaline Raïssa Claeys (vertaling door Piet De Meulemeester) 

Vox Luminis XL 

sopraan
Natalie Beck 
Gwendoline Blondeel 
Wei-Lian Huang 
Camille Hubert, 
Sojeong Im 
Marta Muranyi 
Maëlys Robinne 
Aya Tanaka 
Līga Zīriņa  

alt 
Iris Bouman 
Brice Claviez-Homberg 
Sterre Decru 
Sophia Faltas 
Maria Gil Muñoz 
Jan Kullmann 
Ariane Le Fournis 
Marie Henriette Reinhold  

tenor
Philippe Froeliger 
Raffaele Giordani 
Sanders Lau 
Massimo Lombardi 
João Moreira 
Lisandro Nesis 
Alberto Palacios 
Emanuele Petracco  

bas 
Vincent Berger 
Olivier Berten 
Víctor Cruz 
Javier Cuevas 
Hidde Kleikamp 
Lionel Meunier 
Sebastian Myrus 
Lóránt Najbauer 
Néstor Pindado 

Camerata Salzburg 

Konzertmeister 
Gregory Ahss  

eerste viool
György Acs 
Izso Bajusz 
Yoshiko Hagiwara 
Neza Klinar 
Kana Matsui  

tweede viool 
Maxime Michaluk 
Alice Dondio 
Anna Lindenbaum 
Haruna Shinoyama 
Silvia Schweinberger 
Dagny Wenk-Wolff  

altviool 
Firmian Lermer 
Ulrike Landsmann 
Jutas Jávorka 
Yanka Abdelhafez  

cello
Elena Cheah 
Jeremy Findlay 
Jean-Francoi Carriere 
Claudia Hödl  

contrabas 
Josef Radauer 
Notburga Pichler  

fluit 
Stephanie Winker  

hobo
Nick Deutsch 
Laura Urbina Staufer  

klarinet 
Wolfgang Klinser 
Monika Wisthaler  

fagot 
Eberhard Marschall 
Christoph Hipper  

hoorn 
Bostjan Lipovsek 
Peter Erdei  

trompet 
Kurt Körner 
Raphael Pouget  

trombone 
Dušan Kranjc 
Zan Tkalec 
Thomas Baur  

pauken 
Karl Fischer  

orgel 
Haru Kitamika 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Philippe Tournay • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Fine Art Circle Founding Members

Mr and Mrs Ravi Bhansali • Monsieur Hubert Bonnet (Fondation CAB) • De heer en Mevrouw Dirk Cavens • De heer Simon Devolder • Monsieur Eric Everard • Madame Anne Gangsted • Baron Xavier Hufkens • Monsieur Augustin Lippens • Monsieur Michel Moortgat • Madame Lucy Jane Pereira • Monsieur Charles Riva

Bozar Patrons & Young Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Comtesse Laurence d'Aramon •  Art By Goralska S.à.r.l. • Monsieur Jean-François Bellis • Docteur Amine Benyakoub • Baron et Baronne Jean-Pierre Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman  •  Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Comte et Comtesse Emmanuel de Briey • Ecuyer Maximilien du Bus de Warnaffe • Madame Marion Bywater • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Madame Paloma Castro Martinez de Tejada • Prince et Princesse de Chimay  •   Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman •  Monsieur et Madame Denis Dalibot • De heer en mevrouw Philippe De Baere  •  Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Mevrouw Sylvie Dubois •  Madame Claudine Duvivier • Madame Barbara Eggers • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Monsieur François Gérard et Madame Jessica Parser •  Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Madame Marleen Lammerant • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Bruno van Lierde  •  Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Madame Denise Louterman  • Madame Valeria Onofrj • Madame Olga Machiels-Osterrieth  •  De heer Peter Maenhout  •  Monsieur et Madame Alain Mallart  •  De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle  •  Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • De heer en mevrouw Guy en Martine Reyniers •  Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski  •  De heer Karl Stas  •  Mevrouw Caroline Steyaert • De heer en mevrouw Jan en Anne Steyaert • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Dr. Philippe Uytterhaegen • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo  •  De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux  • Madame Nathalie Waucquez • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle & Young Circle

Madame Ivana Ajkoviq • Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Madame Chiara Bortoluzzi • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Prince Rahim Khan Samii • Madame Liliane Gam • De heer Sander Kashiva • Mevrouw Natasja Peeters • Madame Sophie Tournay • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck 

En onze Leden die anoniem wensen te blijven