Béla - ECCE & Ictus

Béla Bartók (1881-1945) 
Sonate voor twee piano's en slagwerk, Sz. 110 (1937) 

ECCE
Claire Croizé, choreografie & dramaturgie 
Etienne Guilloteau, choreografie & dramaturgie
Claire Godsmark, dans 
Laure de Dietrich, dans 
Cintia Sebők, dans 
Anne-Laure Dogot, dans  

Ictus
Jean-Luc Plouvier, muzikale leiding & piano 
Marlies Debacker, piano 
Tom De Cock, percussie
Gerrit Nulens, percussie

Hans Meijer, lichtontwerp 
Anne-Catherine Kunz, kostuums 
Alex Fostier, geluid technieker 

Met dank aan Raphaël Henard voor de witte ruis 

Béla – de nacht anders bekeken 

In Béla vertrekken Claire Croizé en Etienne Guilloteau van Bela Bartóks Sonate voor twee piano’s en percussie, een kleurrijk en explosief werk vol complexe accenten en ritmes dat bruist van het leven en uitnodigt om te dansen. Vier danseressen belichamen een choreografie die de emotionele en fysieke impact van de muziek opzoekt, met uitwaaierende polyritmische bewegingen gebaren. 

Hoe zijn jullie uitgekomen bij het werk van Bartók als startpunt? 

Claire Croizé en Etienne Guilloteau (ECCE): We wilden voor deze voorstelling samenwerken met Ictus en ik was op zoek naar een erg percussief muziekstuk, in de aard van Le Sacre du Printemps van Stravinski, omdat ik veel bezig ben met ritme. Ictus stelde deze Sonate van Bartók voor; een speciale keuze want het was het eerste stuk dat ze dertig jaar geleden als ensemble speelden. Ik hield meteen van het bombastische en het energieke ervan, het feit dat het constant moduleert en vol breuken en veranderingen zit. Omdat het werk niet zo lang is en omdat we samen met Jean-Luc Plouvier aanvoelden dat het een zekere contextualisering nodig had, gingen we op zoek naar aanvullende muziekstukken. Het tweede deel van Bartóks Sonate is een Nocturne, maar de nacht die hij oproept is niet zoals gewoonlijk een romantisch of contemplatief beeld van de nacht, maar een nacht die heel levendig en intens is, vol met vogels en insecten, dat kan je ook echt horen in het spel. Dat wilden we dramaturgisch verder uitdiepen en Jean-Luc kwam toen met Birkhan study van Robin Hoffman op de proppen, waarin vogelgeluiden nagebootst worden. Het polyritmische aspect van Bartók wilde hij verder uitdiepen via Protogravity van Mark Fell en Errorsmith, dat is eigenlijk elektronische dansmuziek die Ictus dan getransponeerd heeft naar iets analoogs, met piano, cymbaal en lichaamspercussie. Na deze twee stukken spelen ze dan het derde deel van Bartók, dat een rondo-vorm heeft en heel feestelijk is. We wilden de muzikale dramaturgie dan afronden met iets dat vanuit de nacht terug naar de ochtend beweegt, en dat werd Rllrlrllrrlrlrlrllrlrlr van Julian Sarorius, een extreem repetitief stuk waarvan de klankkleur alsmaar hoger wordt, alsof we terug naar het licht toe gaan. 

Vanwaar kwam de nood aan contextualisering van Bartók? 

ECCE: Er zijn eigenlijk verschillende redenen. Je vraagt je sowieso altijd af wat het betekent om een oud stuk vandaag te spelen, welke echo’s zoiets heeft. Bovendien hoor je zeker in het derde deel heel sterk de tijd waarin het gemaakt is doorklinken, het doet denken aan de soundtrack van oude tekenfilms, en die kleur kan nogal dominant worden als je erop probeert te choreograferen. Daarnaast wilden we ook uit de klassieke opstelling breken waarbij de muzikanten achteraan zitten en de dansers vooraan. Voor het Bartók-stuk is dat onmogelijk, omwille van de plek die instrumenten innemen en de noodzaak voor de muzikanten om dicht bij elkaar te zitten om elkaar te kunnen volgen in dit moeilijke werk. In de stukken die we toevoegden wordt de hiërarchie tussen dansers en muzikanten gedeconstrueerd: de muzikanten komen naar voren en de dansers bewegen achter of tussen hen door, je ziet meer het fysieke karakter van het musiceren en zeker op het einde vervaagt het onderscheid en worden ze allemaal performers. 

Hoe ontwikkelden jullie de choreografie in relatie tot de muziek? 

ECCE: De Sonate van Bartók is een werk met een haast perfecte constructie, dus het was de vraag hoe we hier trouw aan konden zijn zonder onze vrijheid te verliezen. Bij het eerste en het derde deel zit de dans heel dicht op de muziek, die geeft immers bijzonder veel impulsen en die volgen we mee, ook al doen we dat op een subjectieve manier – het is niet zo dat elke danser één enkel instrument volgt. In het tweede deel, dat muzikaal eenvoudiger is, werkten we eerder thematisch, rond de vogels en de nacht. De bewegingen worden verder verrijkt vanuit tekstmateriaal: gedichten van Attila József en Rainer Maria Rilke, waarbij de dansers de woorden in gebaren omzetten, helpen om de beweging meer expressief te krijgen. Bartók integreerde ook heel wat elementen uit volksmuziek in zijn werk, en dat doen wij ook. We proberen dat wel niet een-op-een te doen, en er zitten ook nog andere dansvormen in, zoals bewegingen uit ballet, barokdans en zelfs een beetje pantomime, want het moet niet allemaal even serieus zijn … 

Heeft de dans, behalve zijn rechtstreekse relatie tot de muziek, ook een eigen dramaturgische lijn? 

ECCE: Het ritme staat overal centraal, al is dat steeds ook in relatie tot de muziek. Ritme is een primordiale uiting van de relatie van het lichaam met de aarde en de hemel, de basis van elke soort dans. Dat is al vele jaren een belangrijk perspectief, maar in de muziek van Bartók zit er een bijzonder rijke muzikaliteit, vol modulaties, en ook in de andere muziekstukken proberen we dat ritmische naar boven te halen en te accentueren. Maar er is ook een evolutie doorheen het stuk, waarin we gaandeweg meer vrijheid nemen. In het begin volgen we de muziek van dichtbij, maar gaandeweg benadrukken we meer onze eigen interpretatie en verschuiven de verhoudingen tussen dans en muziek en ook tussen dansers en muzikanten, niet alleen in de ruimte maar ook in de actie – het wordt minder klassiek en meer horizontaal, een beetje meer ‘rommelig’ misschien, je ziet de verschillende lijnen, en je kan dan eigenlijk niet meer terug naar hoe het bij de start was. 

Steven van Belder (in opdracht van Concertgebouw Brugge). 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Honorary Patrons

Comte Etienne Davignon • Madame Léo Goldschmidt

Bozar Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman •  Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere • Prince et Princesse de Chimay • De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Madame Claudine Duvivier • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe Le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • Monsieur et Madame Alain Mallart • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Monsieur Laurent Pampfer • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle • Madame Christine Perpette • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Tommaso Setari • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski • De heer Karl Stas • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • De heer en mevrouw Koen en Anouk Van Balen-Stulens • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Monsieur Luc Willame • Madame Danuta Zedzian • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Madame Valeria Onofrj • Sir Gabriel Smit Pergolizzi • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck• Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne  

En onze Leden die anoniem wensen te blijven