Giorgi Gigashvili – ECHO Rising Star

Clara Schumann (1819-1896) 
Variationen über ein Thema von Robert Schumann, op. 20 (1853) 

Natalie Beridze (°1979) 
Holy Atoms (opdracht van ECHO & Konzerthaus Dortmund, Kölner Philharmonie, Philharmonie Luxembourg et NOSPR Katowice; Belgische creatie) 

Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847) 
Lieder ohne Worte, op. 19 (1829-31) 

 Fanny Mendelssohn (1805-1847) 
Vier Lieder ohne Worte, op. 8 (uitg. 1850) 

 
Concert zonder pauze. Inleiding door muziekprogrammator Maarten Sterckx.  

Duur: ca. 1u 

Met de steun van de Stichting van Well van der Snoek. 

Zingen aan de piano 

Met Fanny Mendelssohn en Clara Schumann stelt dit programma twee componistes centraal wiens oeuvre wellicht voor eeuwig een gevoel van onvervuld potentieel zal nalaten. Gevangen in een rollenpatroon dat hen door de tijdsgeest werd opgelegd heeft geen van beide haar talent echt ten volle kunnen ontplooien. Het valt enkel toe te juichen dat het vandaag steeds minder opmerkelijk wordt een programma te becommentariëren waarin vrouwelijke componisten hun mannelijke collega’s a rato van drie tegen één in de schaduw stellen. Daarnaast loopt ook een tweede rode draad doorheen dit programma: het streven om op de piano het zangerig vermogen van de menselijke stem te imiteren. Deze thematische keuze verwondert niet als je weet dat Georgi Gigashvili zijn liefde voor muziek ontdekte door als kind uit volle borst popnummers mee te zingen. 

Abraham Mendelssohn toonde zich een kind van zijn tijd wanneer hij zijn dochter Fanny Mendelssohn al op jonge leeftijd inprentte: “misschien wordt de muziek voor Felix zijn beroep, terwijl ze voor jou altijd een versiersel, nooit de essentie van je doen en laten kan en mag worden. […] Volhard in deze overtuiging en dit gedrag, ze zijn vrouwelijk, en alleen het vrouwelijke siert de vrouwen.” Ook broer Felix volgt dezelfde lijn: vrouwen horen niet te componeren. Bemiddelen om het werk van zijn zus te laten uitgeven kan hij dan ook niet verzoenen met zijn “inzicht en overtuiging”.  

Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat Fanny het verlangen haar muziek openbaar te maken grotendeels onderdrukte. Pas een jaar voor haar dood stemde ze, na lang aandringen van uitgever Bote & Bock, in met de publicatie van zeven opusnummers. Bij deze gelegenheid maakte Felix een opvallend volte-face. “Ik wens je toe dat je alleen maar auteursplezier en geen auteursmiserie kent, dat het publiek rozen naar je gooit en nooit zand, en dat de drukkersinkt je nooit bedrukt – maar eigenlijk twijfel ik daar niet aan.” Sterker nog, na Fanny’s dood liet Felix nog 4 verdere opusnummers verschijnen waaronder de Lieder ohne Worte op. 8. 

Het was broer Felix die dit bij uitstek romantische genre in 1832 boven de doopvont hield, al had hij wel de nodige moeite met het kiezen van een geschikte naam. Melodieën of Romanzen werden overwogen, alvorens hij – nota bene op suggestie van Fanny – voor Lieder ohne Worte koos, een titel die het eeuwige streven om het zingen van de menselijke stem naar het klavier te vertalen perfect vervat. Dat Mendelssohns opus 19 naast zijn zes eerste Lieder ohne Worte ook zes liederen mét tekst bevat versterkt het vocale karakter van deze werken enkel. 

Naast een grote zangerigheid suggereert de titel Lieder ohne Worte de intimiteit van de huiskamer, een muzikale ruimte voor een persoonlijke ontboezeming. De Lieder ohne Worte van broer en zus Mendelssohn hebben dan ook een groot dagboekgehalte. Ze lijken erg spontaan gecomponeerd, met grote vrijheid van uitdrukking. Hoewel de suggestie van een imaginaire tekst het tegendeel lijkt te suggereren, ligt er geen specifiek programma ten grondslag. De verbeelding van de luisteraar krijgt de vrije loop.  

Anders dan Fanny Mendelssohn werd de jonge Clara Wieck door haar tirannieke vader wel aangemoedigd om haar muzikale talent ten volle te ontplooien. Friedrich Wieck vond zelfs dat zijn dochter van naai- en breiwerk moest afzien om de ontwikkeling van haar pianotechniek niet te saboteren. De harde leerschool leverde echter resultaat op. In de ogen van de muziekpers stond Clara als pianiste op gelijke voet met haar mannelijke collega’s: “haar spel is niet alleen elegant zoals dat van Moscheles, niet enkel briljant en bruisend zoals dat van Kalkbrenner, niet sentimenteel zoals dat van Liszt of uitmuntend met allerlei bizarrerieën zoals dat van Chopin, maar in alles bezield door een verrukkelijke genialiteit.” 

Doorheen al haar successen keek er voortdurend een man mee over Clara’s schouder, eerst haar vader, later haar echtgenoot, Robert Schumann. Die laatste bleek behoorlijk ambigu te staan tegenover de muzikale ambities van zijn geliefde. Hoewel hij haar erkende als zijn muzikale gelijke en zielsverwant – “je vult me aan als componist, zoals ik jou.” – zou haar identiteit als vrouw in zijn ogen steeds primeren boven die als kunstenares, net zoals zijn scheppend kunstenaarschap hoger stond dan het hare dat vooral uitvoerend zou blijven. 

Wanneer Clara zich in 1853 na een pauze van zeven jaar zich weer aan het componeren zette, werd ze dan ook gekweld door zelftwijfel. “Een zwak, nieuw probeersel van zijn oude Clara,” zo omschreef ze haar Variaties op een thema van Robert Schumann. Het componeren was haar zwaar gevallen door de lange jaren van inactiviteit: “mijn laatste goede jaren gaan voorbij, mijn krachten ook. Ik kan nauwelijks zeggen hoe moedeloos ik me voel.” 

Het thema voor haar variaties de koos Clara uit Roberts bundel Bunte Blätter op. 90. Een jaar later zou hetzelfde thema ook hun jonge vriend Johannes Brahms inspireren voor zijn eigen Variaties op een thema van Robert Schumann op. 9. Op suggestie van Brahms voegde ze in de coda van de laatste variatie nog een tweede citaat toe. Het thema van Schumann dialogeert daar in de linkerhand met het thema uit Clara’s eigen Romance variée op. 3, een melodie met een bijzondere betekenis voor het echtpaar Schumann. Robert had er immers zelf vele jaren eerder zijn Impromptus sur une Romance de Clara Wieck op. 5 op gebaseerd. 

In haar variaties toont Clara zich een esthetisch zielsverwant van haar echtgenoot. Het werk is technisch uitdagend – zelfs weerbarstig – maar wars van hol virtuoos vertoon. Waar Brahms in zijn variaties Schumanns thema helemaal binnenstebuiten keert, blijft Clara erg dicht bij het origineel. De zang primeert, telkens badend in een veranderende belichting.  

Had Natalie Beridze haar werk Holy Atoms in de negentiende eeuw geschreven, zouden commentatoren haar wellicht een te “mannelijke” stijl verweten hebben. Beridze stelt de uitvoerder immers voor een pittige uitdaging: hoe bewaar je kalmte en precisie aan een supersonische snelheid. Holy Atoms is een denderende achtbaan waarin elk misplaatst accent de constructie ineen kan doen stuiken. De pianist kan zich geen moment van zwakte of gebrek aan focus permitteren. Beridze, vooral actief in de wereld van de pop en elektronische muziek ging voor haar eerste werk voor piano solo op zoek naar haar Georgische identiteit. Ze gebruikt onregelmatige ritmische structuren uit etnische muziek en ziet het stuk als een weerspiegeling van de Georgische volksaard: weerbarstig, maar steeds met een oog voor ongein en plezier, zelfs te midden van de grootste ontberingen. 

Elias Van Dyck

Giorgi Gigashvili is uitgeroepen tot ‘Rising Star’ voor het seizoen '25-'26 door Konzerthaus Dortmund, Kölner Philharmonie, Philharmonie Luxembourg en NOSPR Katowice als onderdeel van het European Concert Hall Organisation (ECHO) netwerk. Tijdens zijn Europese tournee is de artiest uitgenodigd om op te treden in Bozar en om een privéconcert te geven voor de bewoners van het Klein Kasteeltje (aankomstcentrum voor vluchtelingen), in samenwerking met Fedasil en Orfeo. 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Fine Art Circle Founding Members

Mr and Mrs Ravi Bhansali • De Heer en Mevrouw Dirk Cavens • Monsieur Simon Devolder • Baron Xavier Hufkens • Monsieur Charles Riva

Bozar Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Madame Joséphine d’Ansembourg • Monsieur Werner d’Ansembourg • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Docteur Amine Benyakoub • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Madame Paloma Castro Martinez de Tejada • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman • Monsieur Emile Culot • Madame Marguerite Culot • Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere •  De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Madame Claudine Duvivier • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Madame Marleen Lammerant • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • Monsieur et Madame Alain Mallart • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle • Madame Christine Perpette • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • De heer en mevrouw Guy en Martine Reyniers • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Madame Apolline de Spoelberch • Monsieur Guillaume de Spoelberch • Monsieur Paul de Spoelberch • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski • De heer Karl Stas • Mevrouw Caroline Steyaert • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • Dr. Philippe Uytterhaegen • De heer en mevrouw Koen en Anouk Van Balen-Stulens • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux •  Monsieur Luc Willame • Madame Danuta Zedzian • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Madame Valeria Onofrj • Mevrouw Natasja Peeters • Sir Gabriel Smit Pergolizzi • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck • Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne  

En al onze Leden die anoniem wensen te blijven