Janine Jansen & Denis Kozhukhin

Ludwig van Beethoven (1770-1827) 
Sonate voor viool en piano nr. 3 in Es, op. 12/3 (1798)

1. Allegro con spirito
2. Adagio con molta espressione
3. Rondo: Allegro molto 

Sonate voor viool en piano nr. 10 in G, op. 96 (1815) 

1. Allegro moderato
2. Adagio espressivo
3. Scherzo: Allegro – Trio
4. Poco allegretto

Pauze

Sergej Prokofjev (1891-1953) 
5 Melodieën voor viool en piano, op. 35bis (1925) 

1. Andante
2. Lento ma non troppo
3. Animato ma non allegro
4. Allegretto leggiero e scherzando
5. Andante non troppo

Sonate nr. 1 voor viool en piano in f, op. 80 (1938-46) 

1. Andante assai
2. Allegro brusco
3. Andante
4. Allegrissimo – Andante assai, come prima

Einde voorzien om 22:00 

Hoe veelzijdig kan een sonate klinken? Tussen de verfijnde klassieke creaties van Ludwig van Beethoven en de moderne maar traditiegetrouwe taal van Sergej Prokofjev neemt de muziekvorm verrassende en uiteenlopende gedaanten aan. In dit programma laten Janine Jansen en Denis Kozhukhin horen hoe de sonate zich door de eeuwen heen blijft vernieuwen in een levendig dialoog tussen de viool en de piano. 

Van barokke klanken tot moderne expressie 

Het woord sonate komt van het Latijnse sonare, wat ‘klinken’ betekent, en duikt in de zeventiende eeuw op als tegenhanger van de cantate – een meerdelig, gezongen werk. De sonate daarentegen is een instrumentaal muziekstuk, vaak bestaande uit drie of vier delen in een vaste volgorde, die zich onderscheiden op vlak van sfeer en tempo. In de barokperiode werd instrumentale muziek gelijkwaardig aan gezongen composities, waardoor de sonate een vaste positie in het muzikale landschap kreeg. 

Ludwig van Beethoven (1770-1827) is een belangrijke spilfiguur binnen de evolutie van de sonate. Sinds de barokperiode volgden componisten vaak vaste regels voor de opbouw van de muziekvorm. Rond 1800 bracht Beethoven daar verandering in: sonates werden relatief langer en het strakke schema werd versoepeld. Op die manier was er meer plaats voor de creatieve vrijheid van de componist. De daaropvolgende eeuwen bleef de sonate evolueren. De twintigste-eeuwse componist Sergej Prokofjev (1891-1953) breekt niet met traditionele compositorische ideeën zoals sommige tijdgenoten als Igor Stravinski en Claude Debussy, maar beweegt zich tussen traditie en vernieuwing. Hij behoort tot de componisten die trouw bleven aan de klassieke vormen, maar wel in moderne taal schreven. 

De spiegel van de ziel 

Beethoven was niet alleen componist maar ook pianist. Daardoor gaf hij het klavier meer aanzien in zijn vioolsonates, onder meer door de volgorde van de instrumenten te wijzigen in de titel Tre Sonate per il Clavicembalo o Forte-piano con un Violino – het werk dat we vandaag kennen als de Vioolsonate nr. 3. Dat was een opvallende keuze, omdat in die periode de piano in vioolsonates een begeleidende rol aannam. Ongeacht de volgorde beschouwt Beethoven in dit werk de instrumenten als gelijkwaardige partijen. Hij schreef deze vioolsonate in 1798 voor zijn Italiaanse leraar Antonio Salieri, zich nogal sterk houdend aan de klassieke regels die hij van hem leerde. De driedelige compositie heeft een energiek en levendig karakter met een contrasterend, lyrisch middendeel.  

Beethovens laatste vioolsonate was de Vioolsonate nr. 10 uit 1812. In zijn laatste jaren klonk Beethovens muziek persoonlijker, omdat hij volgens musicologen zijn muziek als hulpmiddel gebruikte om zijn problemen te verwerken. Zijn leven kende rond het jaar dat hij dit werk schreef dan ook heel wat tegenslagen, waaronder de tragische relatiebreuk met Josephine von Brunsvik en zijn toenemend gehoorverlies. De tiende vioolsonate klinkt misschien daarom veel intiemer en poëtischer dan de derde vioolsonate. Deze keer telt het werk vier delen, maar nog altijd worden de twee instrumenten als gelijken behandeld. 

Moderne technieken verpakt in traditie 

Sergej Prokofjev geldt als een van de belangrijkere componisten van de 20e eeuw. Terwijl sommige tijdgenoten vooral opvallen door radicale vernieuwingen, houdt de Russische componist zich vast aan traditionele muziekvormen. Deze keuze is begrijpelijk aangezien de werkomstandigheden tijdens het Stalin-regime. Composities moesten helder zijn en optimistisch klinken; té experimentele muziek was verboden. Wat maakt Prokofjev dan gedenkwaardig? In een periode van een halve eeuw bouwde hij een uitgebreid en gevarieerd oeuvre uit in de 'grote’ genres. Zo schreef hij onder andere sonates, strijkkwartetten, vijf pianoconcerto’s, zeven symfonieën en maar liefst tien opera’s – het genre dat een van zijn grootste passies werd.  

De Vijf Melodieën voor viool en piano ontstonden in Californië, in de Verenigde Staten, tijdens Prokofjevs verblijf in het buitenland gedurende twee decennia. Oorspronkelijk schreef hij het werk voor zang in 1920, maar in 1925 herschreef Prokofjev zijn compositie voor viool en piano, die vaker zou opgevoerd worden dan het origineel. De vorm van het werk blijft wel hetzelfde: vijf verschillende delen die contrasterende stemmingen weergeven. Prokofjev werkte van 1938 tot aan de première in 1946 aan zijn Sonate voor viool en piano nr. 1. Een van de overduidelijke oorzaken was de impact van de Tweede Wereldoorlog en de bijkomende politieke censuur. De sonate volgt, zoals verwacht, de klassieke sonatestructuur. Toch is zijn schrijfstijl niet conservatief door de vele verrassende en sterke contrasten. De lyrische passages wisselt hij namelijk af met percussieve ritmiek en de dissonante akkoorden kleuren de harmonische taal van de compositie. 

Dit concert toont niet alleen hoe twee componisten – die ruim een eeuw van elkaar verwijderd zijn – dezelfde muziekvorm kunnen gebruiken, maar ook hoe ze hun eigen creatieve taal inzetten. Met dit programma kan je languit liggen in een klankbad vol stilistische vernieuwingen van Beethoven en scherpte contrasten van Prokofjev om de avond geïnspireerd te eindigen. 

Michelle Cristiano 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Philippe Tournay • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Fine Art Circle Founding Members

Mr and Mrs Ravi Bhansali • Monsieur Hubert Bonnet (Fondation CAB) • De heer en Mevrouw Dirk Cavens • De heer Simon Devolder • Monsieur Eric Everard • Madame Anne Gangsted • Baron Xavier Hufkens • Monsieur Augustin Lippens • Monsieur Michel Moortgat • Madame Lucy Jane Pereira • Monsieur Charles Riva

Bozar Patrons & Young Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Comtesse Laurence d'Aramon •  Art By Goralska S.à.r.l. • Monsieur Jean-François Bellis • Docteur Amine Benyakoub • Baron et Baronne Jean-Pierre Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman  •  Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Comte et Comtesse Emmanuel de Briey • Ecuyer Maximilien du Bus de Warnaffe • Madame Marion Bywater • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Madame Paloma Castro Martinez de Tejada • Prince et Princesse de Chimay  •   Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman •  Monsieur et Madame Denis Dalibot • De heer en mevrouw Philippe De Baere  •  Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Mevrouw Sylvie Dubois •  Madame Claudine Duvivier • Madame Barbara Eggers • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Monsieur François Gérard et Madame Jessica Parser •  Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Madame Marleen Lammerant • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Bruno van Lierde  •  Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Madame Denise Louterman  • Madame Valeria Onofrj • Madame Olga Machiels-Osterrieth  •  De heer Peter Maenhout  •  Monsieur et Madame Alain Mallart  •  De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle  •  Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • De heer en mevrouw Guy en Martine Reyniers •  Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski  •  De heer Karl Stas  •  Mevrouw Caroline Steyaert • De heer en mevrouw Jan en Anne Steyaert • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Dr. Philippe Uytterhaegen • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo  •  De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux  • Madame Nathalie Waucquez • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle & Young Circle

Madame Ivana Ajkoviq • Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Madame Chiara Bortoluzzi • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Prince Rahim Khan Samii • Madame Liliane Gam • De heer Sander Kashiva • Mevrouw Natasja Peeters • Madame Sophie Tournay • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck 

En onze Leden die anoniem wensen te blijven