Alena Baeva & Philharmonia Orchestra

Jean Sibelius (1865-1957) 
En Saga, op. 9 (Sinfonische Dichtung) (1892, rev. 1902) 

Sergej Prokofjev · Sergueï Prokofiev (1891-1953) 
Concerto voor viool en orkest nr. 2, op. 63 (1935) 

1. Allegro moderato
2. Andante assai
3. Allegro ben marcato 

Pauze

Sergej · Sergueï Rachmaninov (1873-1943) 
Symfonische dansen, op. 45 (1940) 

1. Non Allegro
2. Andante con moto. Tempo di Valse
3. Lento assai—Allegro vivace 

Duur: 105 min. 

Een eigengereid toondichter 

Het symfonisch gedicht als genre stelt de componist steeds opnieuw voor een cruciaal compositorisch probleem. In zoverre het symfonisch gedicht enerzijds 'symfonisch' is en anderzijds een 'gedicht', dient de componist in dit genre immers tegelijkertijd - én op evenwichtige wijze - aandacht te besteden aan de strikt muzikale vorm enerzijds en aan de extra-muzikale inhoud die in de vorm geïmpliceerd ligt anderzijds. Het componeren van een symfonisch gedicht veronderstelt een goed gevoel voor evenwicht.  

Jean Sibelius is zich steeds bewust geweest van dit probleem, maar liet zijn muziek nooit leiden door een programmatische structuur. De titel van het werk dat vanavond uitgevoerd wordt, is trouwens een frappante illustratie van deze ingesteldheid: En Saga betekent immers gewoon “Een Sage”, waarbij het voor Sibelius geenszins belangrijk was over welke specifieke sage het in feite ging, maar waarbij het er voor hem wél op aan kwam om een sfeer te creëren die op accurate wijze de context van de Scandinavische mythologie kon evoceren.  

En Saga werd gecomponeerd in 1892 en voor het eerst uitgevoerd in 1893. Sibelius trok het werk nog in datzelfde jaar terug om het te reviseren. Pas in 1902 voltooide hij de tweede, thans veelal uitgevoerde versie. En Saga wordt vaak afgedaan als een jeugdwerk van Sibelius. Waar deze taxatie tot op zekere hoogte opgaat voor de versie uit 1892 kan zij bezwaarlijk geopperd worden met betrekking tot die uit 1902. Niet alleen verwijderde Sibelius in de versie uit 1902 vrijwel alle compositorische onvolkomenheden (cfr. de te bruuske overgangen, de nodeloos complexe modulatieverlopen, de overvloed aan muzikaal materiaal, ...), bovendien leverde hij in deze latere versie het bewijs van zijn artistieke vakmanschap én authenticiteit: onder meer de krachtige thema’s, de evenwichtige vormen, de expressieve harmonieën en de rijke, donkere orkestratie. Sibelius is een eigengereid toondichter die erin geslaagd is om vanuit zijn vertrouwdheid met de muziektraditie - doch zonder toe te geven aan de revolutionaire ontwikkelingen uit het begin van de twintigste eeuw - een valabel en persoonlijk muzikaal idioom te ontwikkelen. In de twintigste-eeuwse cultuur is dit gegeven op zich al een bijzondere verdienste. 

Naar Pieter Bergé 

Nieuwe eenvoud, oude beloften 

In 1936 keerde Sergej Prokofjev na een vrijwillige ballingschap van achttien jaar terug naar de Sovjet-Unie. Terwijl de meeste kunstenaars en intellectuelen in de loop van de jaren dertig de onmenselijke terreur van Stalin ontvluchtten, koos Prokofjev ervoor om terug in zijn geboorteland te gaan leven. Waarom hij dit juist deed, blijft een onbeantwoorde vraag, maar feit is dat hij in Parijs sterk gekweld werd door heimwee, én dat hij zich in het mondaine maar toch wel oppervlakkige Parijse muziekleven nooit thuis heeft gevoeld. Ook het rondreizen als gevierd pianist kon hem steeds minder bekoren. Nochtans hebben we juist aan dit 'nomadenbestaan' een van Prokofjevs meest gespeelde werken te danken: het Tweede vioolconcerto in g-klein, dat hij in 1935 voor de Waalse violist Robert Soetens componeerde. 

Het Tweede vioolconcerto is een van Prokofjevs eerste werken dat duidelijk volgens de esthetiek van de ‘nieuwe eenvoud’ geconcipieerd is. De openingsmelodie in de soloviool illustreert perfect Prokofjevs omschrijving van de deze stijl als "begrijpelijk, zonder te vervallen in het triviale": ze bestaat in hoofdzaak uit de gebroken drieklank van sol-klein, waarbij vooral de omspeling van de dominant re met do kruis - mi mol opvalt. Ook het tweede thema is zeer lyrisch, maar dan eerder intens romantiek zoals zijn ballet Romeo en Julia. 

Het langzame deel, een van Prokofjevs meest lyrische ontboezemingen, opent met pizzicato triolen in de strijkers en klarinetten. Hierboven zingt de soloviool haar binaire melodie, wat voor een latente ritmische spanning zorgt, het enige spanningsgegeven in deze voor het overige perfect zorgeloze muziek. Ook in het centrale Allegretto blijft de stemming zeer relaxed, ook al is er hier wat meer ruimte voor enkele virtuoze arabesken.  In de finale is er voor lyriek geen plaats meer, voor vitaliteit, zelfs ruwheid, dissonantie en virtuositeit des te meer. 

Naar Diederik Verstraete 

Ballet, symfonie of concerto voor orkest?  

Het drieluik Symfonische Dansen is de laatste voltooide compositie van Sergej Rachmaninov. De titel geeft aan dat het om orkestrale dansstukken gaat en het is goed mogelijk dat het nauwe contact en de samenwerking met choreograaf Mikhail Fokine de rechtstreekse aanleiding hebben gevormd voor een grootse (nooit gerealiseerde) balletcreatie. Men kan nochtans de aanvankelijke opzet voor een choreografie in vraag stellen wanneer men bladzijde na bladzijde hoort hoe de muziek zich ontvouwt als een waar concerto voor orkest. Het valt op hoe Rachmaninov in zijn laatste werk de sonore verkenningen die hij reeds in zijn Derde symfonie had nagestreefd, is blijven verfijnen. Hij doseert de mogelijkheden en combinaties van timbres met zichtbaar plezier. Ook het experiment met nieuwe instrumentale kleuren blijft niet achterwege. Een speciale rol is bijvoorbeeld weggelegd voor buisklokken en de altsaxofoon. De uitzonderlijke technische moeilijkheidsgraad van de strijkerspartijen is te verklaren doordat de componist niemand minder dan Fritz Kreisler als supervisor had ingeschakeld. En verder is vooral ook de discrete, maar efficiënte rol van de piano opmerkelijk. Voor het eerst krijgt het klavier een duidelijk percussief karakter en wordt het als dusdanig ook volledig in het orkest geïntegreerd. 

In zijn geheel kan men de Symfonische Dansen het best beluisteren als een soort muzikaal testament, als een ultieme inspanning van een kunstenaar die zijn leven en loopbaan voor de geest haalt. Muzikaal vertaalt zich dat in vele virtuoze en handig verborgen verwijzingen naar thema’s uit eerder geschreven werken. Zo wordt de eerste beweging afgesloten met een citaat uit de Eerste symfonie, maar dan helemaal ontdaan van zijn scherpe benauwdheid en badend in een zachte, intieme mijmering. Het Andante con moto is het enige deel dat in een echt dansmetrum (Tempo di Valse) is geschreven. In de derde beweging komt de spirituele queeste van de componist tot een hoogtepunt. Een langzame opbouw zoekt naar het centrale Dies Irae-thema. Dit motief uit de Latijnse dodenmis staat symbool voor één van de vele hoofdgedachten in Rachmaninovs oeuvre: de dood. 

Naar Sabien Van Dale 

Eerste viool
Zsolt- Tihamér Visontay 
Lena Zeliszewska 
Emma Lisney 
Eunsley Park 
Joonas Pekonen 
Minhee Lee 
Adrian Varela 
Soong Choo 
Eleanor Wilkinson 
Karin Tilch 
Shoshanah Sievers 
Vera Beumer 
Peter Fisher 
Jane Kim 

Tweede viool
Annabelle Meare 
David López Ibáñez 
Fiona Cornall 
Nuno Carapina 
Susan Hedger 
Gideon Robinson 
Marina Gillam 
Emanuela Buta 
Julian Milone 
Susan Bowran 
Ikuko Sunamura 
Esther Park 

Altviool
Scott Dickinson 
Ben Norris 
Sylvain Séailles 
Cameron Campbell 
Daichi Yoshimura 
Cheremie Hamilton-Miller 
Linda Kidwell 
Carol Hultmark 
Michelle Bruil 
Rebecca Carrington 

Cello
Marie Bitlloch 
Richard Birchall 
Alexander Rolton 
Silvestrs Kalniņš 
Tamaki Sugimoto 
Yaroslava Trofymchuk 
Alba Merchant 
Nina Kiva 

Contrabas
Tim Gibbs 
Owen Nicolaou 
Gareth Sheppard 
Benjamin du Toit 
Simon Oliver 
James Trowbridge 
Nigel Smith 

Fluit
Sam Coles 
June Scott 
Robert Looman 

Hobo
Timothy Rundle 
Lauren Weavers 
Thomas Davey 

Klarinet
Maura Marinucci 
Jennifer McLaren 
Laurent Ben Slimane 

Saxofoon
Simon Haram 

Fagot 
Robin O’Neill 
Shelly Organ 
Luke Whitehead 

Hoorn
Ville Hiilivirta 
Kira Doherty 
Jake Parker 
Carsten Williams 
Norberto López 

Trompet 
Jonas Lewis 
Robin Totterdell 
Louis Barclay 

Trombone  
Simon Johnson 
Philip White 
James Buckle 

Tuba 
Peter Smith 

Pauken 
Mark McDonald 

Percussie 
Paul Stoneman 
Tom Edwards 
Rachel Gledhill 
Jeremy Cornes 
David Merseguer Royo 
Neil Percy 

Harp
Heidi Krutzen 

Piano 
Iain Clarke 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Honorary Patrons

Comte Etienne Davignon • Madame Léo Goldschmidt

Bozar Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman •  Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere • Prince et Princesse de Chimay • De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Madame Claudine Duvivier • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe Le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • Monsieur et Madame Alain Mallart • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Monsieur Laurent Pampfer • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle • Madame Christine Perpette • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Tommaso Setari • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski • De heer Karl Stas • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • De heer en mevrouw Koen en Anouk Van Balen-Stulens • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Monsieur Luc Willame • Madame Danuta Zedzian • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Madame Valeria Onofrj • Sir Gabriel Smit Pergolizzi • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck• Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne  

En onze Leden die anoniem wensen te blijven