Salzburger Marionettentheater & Ensemble Isabelle Faust

Igor Stravinski (1882-1971) 

Histoire du soldat, om gelezen, gespeeld en gedanst te worden (in 2 delen) (1918) 

Libretto van Charles Ferdinand Ramuz (1878-1947) 

Deel één

• Marche du Soldat (1)
• Petits airs au bord du ruisseau (1)
• Marche du Soldat (2)
• Pastorale (1)
• Pastorale (2)
• Petits airs au bord du ruisseau (2) 

Deel twee

• Marche du Soldat (3)
• Marche Royale
• Petit concert
• Trois danses : tango, valse, ragtime
• Danse du Diable
• Petit choral
• Couplets du Diable
• Grand choral
• Marche triomphale du Diable 

Duur: 90 min. Concert zonder pauze.

Wanneer de poppen dansen met de duivel 

Tijdens WOI trekt Igor Stravinski, vrijgesteld van dienst in het Russische leger, zich definitief terug in Zwitserland, waar hij al sinds 1910 met zijn gezin verbleef tussen het vele reizen. Het stadje Morges wordt een ontmoetingsplek voor kunstenaars in de marge van het oorlogsgeweld: Italiaans componist Ferruccio Busoni, Zwitsers schilder René Auberjonois, dirigent Ernest Ansermet en schrijver Charles-Ferdinand Ramuz vinden er een creatieve uitlaatklep. Duizenden kilometers verwijderd van Rusland ziet Stravinski zijn geboorteland uit elkaar vallen. Machteloos hoort hij het nieuws over de moord op Rasputin, de revolutie in Petrograd en de gedwongen troonsafstand van tsaar Nicolaas II. Al is het vooral de Oktoberrevolutie van 1917 die een impact heeft op het leven van Stravinski. De nieuwe regering van Bolsjewieken schaft auteursrechten af, met gevolg dat hij geen royalty's meer krijgt van zijn Russische uitgevers, nadat ook al de Duitse uitgevers zijn vergoedingen hadden bevroren.  

In dorre grond groeien de mooiste bloemen. Zo kiemt een idee bij Stravinski, Ramuz en Ansermet: “We kwamen vaak samen en zochten koortsachtig naar een uitweg uit deze verontrustende situatie. Zo kregen Ramuz en ik het idee om tegen zo laag mogelijke kosten een soort klein rondreizend theater op te richten dat gemakkelijk van de ene plaats naar de andere kon worden vervoerd en zelfs in heel kleine dorpen kon worden opgevoerd.” schrijft Stravinski in zijn Chroniques de ma vie. Hun keuze valt op het Russische sprookje De gedeserteerde soldaat en de duivel van Aleksandr Afanasjev, een faustisch verhaal uit 1829. Stravinski vertaalt het Russisch voor Ramuz, die er een Franstalig libretto van maakt.  

Het verhaal 

Tijdens zijn verlof van het front keert de soldaat terug naar zijn geboortedorp, maar onderweg wordt hij benaderd door de duivel, vermomd als oude man. Die is erg geïnteresseerd in de viool van de soldaat en stelt voor om hem te ruilen tegen een magisch boek dat eeuwige rijkdom belooft. “Elke vraag die aan het boek wordt gesteld, is een gevonden schat,” wordt verteld. De soldaat stemt niet alleen toe maar volgt de duivel ook naar hem thuis en logeert er drie dagen. Of was het langer? Tot zijn grote verbazing blijken er geen drie dagen, maar drie jaar verstreken te zijn. Terug in zijn geboortedorp wordt de soldaat door niemand meer herkend, zelfs niet door zijn moeder. Hij vervloekt zijn domheid.  

Later komt hij opnieuw de duivel tegen, vermomd als veekoopman, die hem herinnert dat hij een fortuin kan verdienen met het boek. Zo wordt de soldaat schatrijk in materialiteit, maar straatarm in vrienden en familie. Een nieuwe ontmoeting met de duivel is niet uit te sluiten. Als een oude verkoopster biedt ze de viool van de soldaat te koop aan. Die wil wel een bod doen, maar is verbolgen wanneer hij er geen klank uit kan krijgen. Meer dan een gedempt stuk sparrenhout is het niet. In zijn woede verscheurt hij het magische boek en daagt hij de duivel uit voor een kaartspel. Daarin verspeelt de soldaat al zijn geld, maar wint hij wel zijn viool terug.  

Ondertussen gaat het nieuws rond dat de prinses ziek is en de man die haar kan genezen, haar hand krijgt. De soldaat twijfelt niet en zoekt haar op. Misschien kan een huwelijk zijn plaats in de maatschappij terug opeisen. Met zijn virtuoos vioolspel krijgt hij haar op de been en gaat ze aan het dansen. De duivel verschijnt weer – als zichzelf - maar wordt verdreven door de soldaat en de prinses. De muziek overwint!  

Een nieuwe sprong in de tijd toont dat de soldaat en prinses getrouwd zijn. Een happy end lijkt in de maak tot de duivel de soldaat verleidt en ze samen in de verte verdwijnen. We hebben ons lesje nu wel geleerd: geluk of vrijheid is niet te koop.  

De muziek 

Stravinski heeft in 1917 geen symfonisch orkest of balletgezelschap ter beschikking en schrijft zijn L’Histoire du Soldat voor een bezetting van zeven muzikanten: klarinet, fagot, trompet, trombone, viool, contrabas en percussie. Elke instrumentengroep is vertegenwoordigd, net als bij een jazzband - enkel de fagot kwam niet voor in Amerikaanse jazzbands in die tijd. Tel daarbij nog drie acteurs (verteller, soldaat en duivel) en je hebt een compact theatergezelschap dat op tournee kan gaan. Dat was ook het doel van dit werk; om “gelezen, gespeeld en gedanst” te worden in tal van Zwitserse gemeentes, al moeten ook die plannen in de koelkast. Na de première op 28 september 1918 in Lausanne, wordt de tournee geannuleerd omwille van de Spaanse Griep. Tegenslag komt nooit alleen.  

Onder de gesproken tekst, boven de dans en tussen de mime weerklinkt de muziek als een dorps miniatuurorkest. Violiste Isabelle Faust verzamelde voor deze uitvoering een topcast rond haar. De vioolpartij is door haar rol in het verhaal bijzonder, als een personage binnen het ensemble. Ze klinkt ‘volks’ door de dubbelgrepen en Russische melodieën. De viool heeft bovendien een dubbele betekenis. Wanneer de soldaat zijn viool weggeeft, geeft hij eigenlijk een stukje van zijn ziel af. Of wanneer de duivel verdreven wordt met muziek, is de viool dan niet het figuurlijke wapen?  

Een mars begeleidt de soldaat telkens wanneer hij het toneel opkomt of onderweg is. Zijn tred is wankel door de accenten op de zwakke tellen en de korte afwisseling van maatsoorten in de partituur - typisch Stravinski. De duivel spreekt met opzet lelijk en zeurend, terwijl de Prinses woordloos acteert. Zij krijgt wel een choreografie toegeschreven en danst nadat de soldaat haar genezen heeft een tango, wals, ragtime en paso doble. Stravinski koppelt zo steeds een specifiek ritme en melodie aan een tafereel (mars, dans, pastorale of koor) of aan een personage. Het is een houvast voor de luisteraar, die tegelijkertijd doorheeft dat er iets mis is omdat geen twee motieven exact hetzelfde zijn.  

De poppen 

In de uitvoering van het Salzburger Marionettentheater verschijnen er geen acteurs op het podium, maar poppen gemaakt uit licht hout, met grote klompen als voeten en hoofden van verfrommeld papier. Ze zijn het werk van de bekende Duitse kunstenaar Georg Baselitz, recentelijk in april 2026 overleden. “Ik wilde poppen maken waarbij de personages niet aan hun uiterlijke kenmerken te herkennen waren. In plaats daarvan beperkte ik mezelf tot slechts enkele kleuren. Alleen deze kleuren definiëren het personage. De stemacteur staat in voor het verdere herkennen van de personages.” De soldaat krijgt een rood hoofd, de duivel een rood hoofd met een serpentachtig lichaam en de Prinses wordt koningsblauw. Per marionet zijn er maar liefst twee poppenspelers nodig! Regisseur Matthias Bundschuh voegde nog de Kleine Trompettist en Grote Trommelaar als personages toe en laat ook de Koning en dorpsbewoners opdagen.  

L’Histoire du Soldat is het tijdloze bewijs dat je met minder meer kan. Niet als precedent voor onze beleidsmakers, maar als inspiratiebron voor de volgende generatie kunstenaars. Er mag eens een hoek af zijn. Niet alles hoeft op een positieve noot te eindigen. En grandeur is geen voorwaarde voor imponerende emoties. Wees moedig en geneigd tot het goede. Net zoals de soldaat eigenlijk. 

Guillaume De Grieve 

Matthias Bundschuh, regie & lichtdesign
Georg Baselitz, decor & poppen
Leonhard Winkler, beeldhouwen & poppen
Dominique Horwitz, vertelling 

Ensemble 

Isabelle Faust, viool  
Pascal Moragues, klarinet  
Giorgio Mandolesi, fagot  
Reinhold Friedrich, kornet  
Ian Bousfield, trombone 
Wies De Boevé, contrabas  
Raymond Curfs, percussie 

Poppenspelers 

Edouard Funck & Ursula Winzer, de soldaat
Philippe Brunner & Eva Wiener, de duivel
Vladimir Fediakov & Maximilian Kiener-Laubenbacher, de prinses 
Veronika Grimme, de veteraan 
Marion Mayer, de boodschapper & de trompettist
Philipp Schmidt, de koning & de drummer 
Salzburger Marionettentheater, dorpsbewoners 

Coproductie met Salzburger Festspiele, gerealiseerd dankzij de generositeit van Galerie Thaddaeus Ropac.  

Copresentatie met Gent Festival.  

De 2026 tour wordt ondersteund door fürst developments, Salzburg. 

Chester Music Ltd/Edition Wilhelm Hansen, gerepresenteerd door Bosworth Music GmbH/Wise MusicGroup. 

Salzburger Marionettentheater  

Philippe Brunner, productieleiding
Philipp Schmidt, regie-assistent & dramaturgie
Günther Schöllbauer, technische leiding
Leonhard Winkler, Maximilian Kiener-Laubenbacher, Vladimir Fediakov, Emanuel Paulus & Ursula Winzer, props atelier
Edouard Funck, Marion Mayer & Eva Wiener, naaiatelier
Maximilian Kiener-Laubenbacher, technische uitvoering van poppen
Günther Schöllbauer, belichting 
Alexander Proschek, geluid & akoestiek
Philipp Schmidt, ondertiteling 
Edward Maltby, Engelse vertaling ondertiteling
Jean-Boris Szymczak, geluidstechnicus voor stemopnamen
Big Image Potsdam, druk achtergronddoeken
Hannes Auer & friends Fotografie GmbH, druk papieren 
Bernhard Müller, productiefoto’s

De poppen en het decor zijn gemaakt in de werkplaatsen van het Marionettentheater Salzburg.  

De uitvoeringspraktijk van het Marionettentheater Salzburg is in 2016 door de Oostenrijkse UNESCO-commissie uitgeroepen tot immaterieel cultureel erfgoed.  

Bozar Maecenas 

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter 

Bozar Fine Art Circle Founding Members 

Mr and Mrs Ravi Bhansali • Monsieur Hubert Bonnet (Fondation CAB) • De heer en Mevrouw Dirk Cavens • De heer Simon Devolder • Monsieur Eric Everard • Madame Anne Gangsted • Baron Xavier Hufkens • Monsieur Augustin Lippens • Monsieur Michel Moortgat • Madame Lucy Jane Pereira • Monsieur Charles Riva 

Bozar Patrons 

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen  • Madame Joséphine d’Ansembourg • Monsieur Werner d’Ansembourg • Comtesse Laurence d'Aramon • Art By Goralska S.à.r.l. • Monsieur Jean-François Bellis • Docteur Amine Benyakoub • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman •  Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Comte et Comtesse Emmenuel de Briey • Ecuyer Maximilien du Bus de Warnaffe • Madame Marion Bywater • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Madame Paloma Castro Martinez de Tejada • Prince et Princesse de Chimay  •   Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman • Monsieur Emile Culot • Madame Marguerite Culot • Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Mevrouw Sylvie Dubois •  Madame Claudine Duvivier • Madame Barbara Eggers • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Monsieur François Gérard et Madame Jessica Parser •  Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Madame Marleen Lammerant • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens  •  Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Valeria Onofrj • Madame Olga Machiels-Osterrieth  •  De heer Peter Maenhout  •  Monsieur et Madame Alain Mallart  •  De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle  •  Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • De heer en mevrouw Guy en Martine Reyniers • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Madame Apolline de Spoelberch • Monsieur Guillaume de Spoelberch • Monsieur Paul de Spoelberch • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski  •  De heer Karl Stas • Mevrouw Caroline Steyaert • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • Dr. Philippe Uytterhaegen • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo  •  De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Madame Nathalie Waucquez • Monsieur et Madame Jacques Zucker  

Bozar Circle 

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Mevrouw Natasja Peeters • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck • Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne   

En al onze Leden die anoniem wensen te blijven