Seong-Jin Cho

Johann Sebastian Bach (1685-1750) 
Partita nr. 1 n° 1, BWV 825 (1726) 

Arnold Schönberg (1874-1951) 
Suite für Klavier, op. 25 (1921-23) 

Robert Schumann (1810-1856) 
Faschingsschwank aus Wien, op. 26 (1839) 

Pauze · Pauze 

Frédéric Chopin (1810-1849) 
14 Valses 

Duur · Durée : ca. 125 min. 

Het gemaskerde bal van Seong-Jin Cho 

Pianist Seong-Jin Cho stelt een programma voor met een duidelijke rode draad: vier keer representeert de piano een dansfeest. We zijn achtereenvolgens te gast bij Bach, Schönberg, Schumann en Chopin, en krijgen de dans vertaald door een lens die ongeveer tweehonderd jaar (muziek)geschiedenis omspant – van het verfijnde en beheerste barokke dansfeest, over de negentiende-eeuwse balzaal, tot het uitbundige Weense carnaval.  

Johann Sebastian Bach (1685-1750) was een drietal jaar Thomascantor in Leipzig toen hij een reeks aanvatte van zes partita’s voor klavier (BWV 825-830). Ze verschenen afzonderlijk tussen 1726 en 1731 en werden in 1731 gebundeld uitgegeven als het eerste deel van de Clavierübung. Een partita is een instrumentale suite: een opeenvolging van contrasterende dansen in eenzelfde toonaard, een populair genre in de barok. Partita 1 in Bes, BWV 825, bestaat uit zeven delen: Prelude, Allemande, Corrente, Sarabande, Menuet I-II en Gigue. Met uitzondering van de prelude – letterlijk een voorspel – verwijzen al deze delen naar historische dansen met hun eigen karakteristieke danspassen. Een corrente, bijvoorbeeld, is de snedigere Italiaanse variant van de Franse courante, een dans met snel voetenwerk. Een menuet is dan weer een elegante gezelschapsdans voor twee personen, doordrongen van aristocratische hoffelijkheid, met veel sierlijke buigingen. Vertaald naar het klavier van Bach krijgen we de dansen evenwel in sterk gestileerde vorm: het zijn genrestukken geworden, ontdaan van hun strikte functionaliteit als dansmuziek. 

Zijn de dansen in Bachs partita al gestileerd, dan keren ze in de Pianosuite opus 25 (1921-1923) van Arnold Schönberg in nog abstractere vorm terug. De sprong van Bach naar Schönbergs expressionistische klankwereld – bijna tweehonderd jaar muziekgeschiedenis – lijkt auditief erg groot, maar toch zijn beide werken nauw verwant. Schönberg grijpt vormelijk terug naar de barokke suite: ook hij componeert een reeks dansen en noemt ze naar de traditionele genres: Prelude, Gavotte, Musette (Gavotte da capo), Intermezzo, Menuet (en Trio) en Gigue. Alleen was het anno 1920 nog moeilijker om bij deze suitedelen passende barokke danspassen voor te stellen. 

Deze pianosuite is Schönbergs eerste volledig dodecafonische compositie. In plaats van een toonaard – zoals bij Bach – vormt hier de twaalftoonstechniek het bindende principe: alle delen zijn gebaseerd op eenzelfde reeks, waarin de twaalf tonen van het octaaf in een door de componist vastgelegde volgorde verschijnen. Met die reeks gaat Schönberg bovendien speels om. De laatste vier tonen zijn H-C-A-B: een subtiele verwijzing naar Bach. Deze toonreeks si-do-la-sib, of omgekeerd (in kreeft) sib-la-do-si, is als tetrachord op verschillende plaatsen in de suite hoorbaar, bijvoorbeeld in de hoogste registers van de Musette. 

Ook in de romantische 19e eeuw vormt de dans, en de sociale context errond, een belangrijke inspiratiebron voor instrumentale pianomuziek. Dat blijkt bijvoorbeeld uit Faschingsschwank aus Wien (1839), het vijfdelige pianowerk van Robert Schumann (1810-1856). Wenen, en bij uitbreiding heel Oostenrijk, kent een rijke carnavaltraditie – bekend onder de naam Fasching. In de weken die voorafgaan aan de vastentijd wordt er tijdens evenementen gezongen, gegeten, gedronken en gedanst (bij voorkeur op een gemaskerd bal), en trekken er kleurrijke optochten door de stad. Schumann trok eind september 1838 voor een periode van zes maanden naar Wenen, en maakte er de carnavalfestiviteiten mee. Ze vormden vermoedelijk de inspiratie tot zijn Faschingsschwank aus Wien – letterlijk te vertalen als ‘Carnavaleske klucht uit Wenen’. 

Het was zijn verloofde Clara Schumann (toen nog Clara Wieck) die Robert had aangemaand om iets briljants en toegankelijks te schrijven, iets dat een breed publiek zou aanspreken. Het volkse en inherent dansante van de carnavalsthematiek leent zich hier uitstekend voor. In de opeenvolging van bewegingen heeft Faschingsschwank wat weg van een sonate (Allegro, Romanze, Scherzino, Intermezzo, Finale), maar nog overtuigender is het een reeks van vijf karakterstukken, door Schumann in de ondertitel omschreven als Phantasiebilder –fantasiebeelden.  

In het geselecteerde repertoire van Frédéric Chopin (1810-1849) keert de dans terug in misschien wel een van haar meest herkenbare vormen: de wals. Chopin schreef gedurende zijn volledige carrière walsen. Het moeten er in totaal een dertigtal zijn geweest. Acht daarvan werden gepubliceerd tijdens zijn leven (opusnummers 18, 34, 42, 64); deze worden vaak als een set gepresenteerd, samen met de zes postuum gepubliceerde walsen opus 69 en 70. 

Chopin ontvluchtte Polen in het najaar van 1830, ongeveer een maand voor het uitbreken van de Novemberopstand – een reactie tegen het Russische bewind. Hij verbleef een tijdlang in Wenen, om zich uiteindelijk in oktober 1831 definitief in Parijs te vestigen. Bij de beluistering van zijn veertien walsen wandelen – of dansen – we met Chopin mee, van Warschau naar Wenen, van Wenen naar Parijs. Dit verloopt evenwel niet chronologisch; de walsen zijn genummerd in volgorde van publicatie, niet in volgorde van compositie. De vroegste zijn de postuum verschenen walsen nr. 10, nr. 13 (1829) en nr. 14 (1830). Wals nr. 3 dateert van 1831; de overige ontstonden in Parijs. 

Ook bij Chopin transformeert de wals van dansmuziek tot luistermuziek. De driekwartsmaat en het bijhorende wiegende gevoel blijft behouden, maar de zuivere functionele dans is ver te bespeuren, net omdat Chopin speelt met de elementen die zo kenmerkend zijn voor zijn pianomuziek: inventieve ritmes, tempo rubato (gestolen tijd), een suggestie van improvisatie. Binnen de reeks walsen heerst een grote expressieve variatie: soms vrolijk, briljant en heroïsch, dan weer introspectief, melancholisch en zelfs somber. Een aspect blijft evenwel steeds behouden: iedere minuut is elegant en verfijnd. 

Hannah Aelvoet 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Fine Art Circle Founding Members

Mr and Mrs Ravi Bhansali • De Heer en Mevrouw Dirk Cavens • Monsieur Simon Devolder • Baron Xavier Hufkens • Monsieur Charles Riva

Bozar Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Madame Joséphine d’Ansembourg • Monsieur Werner d’Ansembourg • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman • Monsieur Emile Culot • Madame Marguerite Culot • Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere • Prince et Princesse de Chimay • De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Madame Claudine Duvivier • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • Monsieur et Madame Alain Mallart • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle • Madame Christine Perpette • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Tommaso Setari • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Madame Apolline de Spoelberch •Monsieur Guillaume de Spoelberch • Monsieur Paul de Spoelberch • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski • De heer Karl Stas • Mevrouw Caroline Steyaert • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • De heer en mevrouw Koen en Anouk Van Balen-Stulens • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Monsieur Luc Willame • Madame Danuta Zedzian • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Madame Valeria Onofrj •Sir Gabriel Smit Pergolizzi • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck• Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne  

En onze Leden die anoniem wensen te blijven