“Door haar nauwgezette verkenning van de Balenciaga-archieven onthult Edith Dekyndt onverwachte raakvlakken en subtiele dialogen tussen hedendaagse kunst en haute couture”, legt María Inés Rodríguez, curator van de tentoonstelling, uit.
The Fabric Decides brengt zo’n vijftig werken van Edith Dekyndt – waaronder ongeveer dertig die voor het eerst worden getoond – en meer dan dertig stukken uit het Balenciaga-archief samen. De tentoonstelling laat zien hoe stof voor beide makers zijn rol als louter medium overstijgt en een actieve kracht in het creatieve proces wordt. Ze richt zich op materialen, gebaren, het lichaam en de transformaties van objecten.
Twee perspectieven op materie
De praktijk van Edith Dekyndt (°1960, België) en de manier waarop ze sinds het midden van de jaren 1980 werkt, kenmerken zich door een ingetogen beeldtaal en door een materialiteit met een sterke evocatieve kracht. In processen waarin observatie, experiment en het verschuiven van gevestigde zienswijzen samenkomen, verkent de kunstenaar de eigenschappen van materialen en de verschijnselen die erdoorheen werken. Ze heeft oog voor de kleinste variaties, vluchtige toestanden, transformaties, sporen en neerslagen die de tijd achterlaat op lichamen, oppervlakken en plaatsen.
Cristóbal Balenciaga (1895 – 1972, Spanje) ontwikkelde van de jaren 1930 tot in de jaren 1960 in Parijs een uitzonderlijke kennis van materialen en hun vormelijke mogelijkheden. Hij verwerkte ze met vrijwel beeldhouwkundige precisie, en maakte texturen en volumes, kant, zijde en wol tot actieve elementen in de constructie van het kledingstuk. Met zijn snit en radicale beheersing van materiaal transformeerde hij de verhoudingen tussen lichaam, textiel en ruimte.
María Inés Rodríguez vertelt: “De werkwijzen van Dekyndt en Balenciaga komen samen in hun verkenning van materialiteit, vergankelijkheid, vormen en texturen.”
Kunstwerken en archieven in dialoog
Naar aanleiding van deze tentoonstelling maakte Dekyndt nieuwe werken die ze presenteert naast vroeger werk, schets- en notitieboeken uit haar archief. Deze elementen staan in wisselwerking met kledingstukken, accessoires, stalen en documenten uit het archief van Maison Balenciaga. Hierdoor komen overeenkomsten aan het licht tussen beide praktijken, en tussen verschillende benaderingen van het creatieve proces.
De tentoonstelling ontvouwt zich rond drie ruimtes. Een monumentaal sluierdoek van Edith Dekyndt, waarvan de print gebaseerd is op een textielstaal uit het archief van Balenciaga, doorkruist de ruimte van de Koninklijke Rotonde in het Paleis voor Schone Kunsten en geeft structuur aan het parcours. Een andere ruimte brengt verschillende manieren van werken samen en verkent de relatie tussen observatie, experiment en aandacht voor de eigenschappen van het materiaal. In een derde zaal, tonen kledingstukken – dragers van een verleden tussen gebruik, toe-eigening en bewaring – het verstrijken van de tijd en de verschillende levens die voorwerpen kunnen leiden.
Archiefwerk neemt een centrale plaats in binnen deze tentoonstelling. Dekyndt onderzocht de collecties van Balenciaga en bracht verbanden aan het licht tussen handelingen, texturen, constructiedetails en verschillende tijdvakken.
Edith Dekyndt, die het archief van Balenciaga meer dan zes keer heeft bezocht, zegt hierover: “Ik was geraakt door de stille aanwezigheid van lichamen in de kleren. Ze waren er niet, en toch zag je ze in de vouwen, spanningen en vervormingen van de stof, als een herinnering aan de beweging en het dragen van het kledingstuk.” Ze voegt toe: “Die voorwerpen dragen herinneringen in zich: in de materie krijgt de relatie tussen lichaam, tijd en omgeving vorm.”
Een titel ontleend aan Balenciaga
De titel van de tentoonstelling, The Fabric Decides, verwijst naar een uitspraak die aan Cristóbal Balenciaga wordt toegeschreven. Hij suggereert dat de stof inherente kwaliteiten, beperkingen en mogelijkheden bezit, en zelf bijdraagt aan het bepalen van de vorm.
Edith Dekyndt: “‘The fabric decides’ is een citaat van Balenciaga dat perfect van toepassing is op mijn werkwijze. Ik laat de stof graag voor zichzelf spreken […]. Ook voor Balenciaga stond de stof centraal. In plaats van schetsen als eindreferentie te gebruiken, gebruikte hij de stoffen om zijn creaties als het ware te ‘boetseren'.”
“Deze kledingstukken dragen herinneringen met zich mee. Ze dragen de sporen van een lichaam dat ze ooit droeg, van een vervlogen tijd en van herhaaldelijk gebruik. De stof is het snijpunt van het lichaam, de tijd en de omgeving.”
“Deze objecten zijn doordrongen van herinneringen: het materiaal wordt de plek waar een relatie ontstaat tussen het lichaam, de tijd en de omgeving. Creatie komt dus minder voort uit een verlangen naar controle dan uit een dialoog met wat het materiaal biedt of laat ontstaan.”
“Ik probeer met vrij eenvoudige middelen meerdere interpretaties in de werken of installaties te verwerken, en wel op zo’n manier dat iedereen er iets unieks in kan zien. Ik probeer te onthullen, te benadrukken, zichtbaar te maken, maar ook te laten verdwijnen.
Ze kunnen onder meer ook inzicht bieden in antropologische, historische, geografische, fysische, geologische, chemische en meteorologische aspecten.
Niettemin zijn de werken over het algemeen het resultaat van een intuïtief proces waarin het bewuste en het onbewuste, het materiële en het immateriële, het zuivere en het onzuivere, het onedele en het sublieme met elkaar versmelten.”
“In nauwe samenwerking met Edith Dekyndt wilde Balenciaga zijn erfgoed vanuit een nieuw perspectief verkennen. De kunstenaar en het archief brengen samen werken en silhouetten aan het licht die vaak in de schaduw van iconische stukken zijn gebleven. Zo onthullen ze een veelzijdig erfgoed, opgebouwd uit details, gebaren en vluchtige herinneringen. Deze ontmoeting creëert een ruimte voor contemplatie, waarin het verleden opnieuw tot leven komt door de blik van de bezoeker.”
“Het werk van Edith Dekyndt drukt een fascinatie uit voor het ongrijpbare en het ontastbare, waarbij haar werken zijn geworteld in het begrip vergankelijkheid. Haar installaties leggen momenten van transformatie vast en onthullen de invloed van de omgeving op materialen […]. ”
“Door haar nauwgezette verkenning van de Balenciaga-archieven onthult Edith Dekyndt onverwachte raakvlakken en subtiele dialogen tussen hedendaagse kunst en haute couture. Haar benadering belicht ook thema’s als duurzaamheid, conservatie en herinnering.”
“Vakmanschap en innovatie: deze begrippen vormen de kern van deze dialoog tussen twee verschillende praktijken, die zich ontvouwen in twee verschillende tijdperken, maar die zoveel gemeenschappelijke aandachtspunten delen. Door de ogen van Edith Dekyndt worden we uitgenodigd om de praktijk van Cristóbal Balenciaga van dichtbij te bekijken, alsof we zijn werk onder een microscoop leggen of – zoals zij doet in twee nieuwe werken die speciaal voor deze gelegenheid zijn gemaakt – minuscule fragmenten van zijn stoffen vergroten en transformeren tot grote, de ruimte vullende installaties.
Dit is de eerste keer dat het Maison Balenciaga zijn deuren – en zijn laden – opent voor de hedendaagse kunst, in een gebaar van vertrouwen en generositeit naar zowel Dekyndt als naar ons, het publiek.”
