1. Pipilotti Rist
Be Nice To Me, 2000
We beginnen met een beeld waar je in de stad hier en daar misschien al op botste, of eerder: het beeld botste op jou. We hebben het over het campagnebeeld van de tentoonstelling, een still uit het werk Be Nice To Me van de Zwitserse kunstenaar Pipilotti Rist. Voor die naam haalde de kunstenaar de mosterd bij Pipi Langkous, een vrouw die de wereld op speelse wijze onderzoekt. Dat doet ze ook in dit videokunstwerk.
Je ziet Rist zelf die haar gezicht tegen het scherm drukt, in een schijnbaar kinderlijk gebaar dat op die manier een verzetsdaad wordt. Door haar lippenstift uit te smeren ondermijnt ze schoonheidsnormen en onthult ze het symbolische geweld achter de in de openbare ruimte alomtegenwoordige geïdealiseerde beelden. Met deze stille schreeuw confronteert ze de advertenties en modefoto’s waarin perfectie en verlangen worden verheerlijkt. Tussen humor en ongemak hekelt Rist hoe het vrouwelijk lichaam wordt ingeperkt door de media en patriarchale normen. Een poëtisch verzet.
2. Okhai Ojeikere
Uit de reeks Hairstyles, 1969-1977
Dertig jaar lang reisde J.D. ’Okhai Ojeikere door Nigeria om er de rijke coiffeerkunst vast te leggen. Hij verzamelde bijna 20.000 negatieven en zo’n 1000 afdrukken, telkens in nauwe samenwerking met de vrouwen die hij portretteerde. Zijn beelden geven een unieke inkijk in de Nigeriaanse cultuur en verruimen tegelijk onze kijk op wat kunst kan zijn. De kapsels, van alledaagse stijlen tot uitbundige creaties voor bruiloften en feesten, zijn ware sculpturen, waarin smaak, sociale structuren en een indrukwekkende vakkennis samenkomen.
Terwijl Ojeikere bleef fotograferen, merkte hij dat deze traditie niet verdween, maar voortdurend veranderde. Zijn foto’s tonen hoe lokale haarstijlen zich aanpassen aan invloeden van westerse popcultuur, andere Afrikaanse gemeenschappen en nieuwe tools zoals tondeuses en scharen. Zo zijn de beelden niet alleen esthetisch sterk, maar zijn ze ook waardevolle getuigen van een levende, evoluerende cultuur.
3. Rineke Dijkstra
Kolobrzeg, Poland, July 26 1992, 1992
De Nederlandse kunstenaar Rineke Dijkstra mag zich ondertussen tot ’s werelds bekendste fotografen rekenen. Vooral haar reeks strandportretten kan je tegenwoordig nog moeilijk wegdenken uit de canon van de portretfotografie. Voor deze reeks tienerportretten trok Dijkstra tussen 1992 en 1996 naar stranden in Noord- en Oost-Europa, waaronder ook in Nederland en België.
In dit portret, frontaal en op ware grootte, gaan je ogen meteen naar het onderwerp. Dijkstra nam de foto bij kunstlicht met een camera op statief, een lange belichtingstijd en een krachtige flash. De jonge protagonist kijkt wat verbijsterd in de lens, maar haar losse, natuurlijke houding zegt eigenlijk meer dan woorden. Juist omdat ze zo ongedwongen is, wordt haar gevoel meteen zichtbaar, vaak eerlijker dan bij een volwassene. In hun blik en lichaamstaal zie je soms iets van hun sociale achtergrond, maar tegelijk overstijgen ze die context. Wat overblijft, is een kwetsbaarheid en herkenbaarheid die haast universeel aanvoelt.
4. François Bellabas
Protomaton, 2024
Picture Perfect richt de blik niet alleen op de ander, maar onvermijdelijk ook op jou. In dit werk gebeurt dat heel expliciet. Het interactieve Protomaton zet AI in om de geschiedenis van de automatische portretkunst opnieuw te bekijken. Je ziet een gedemonteerde, aan de muur bevestigde computer, een camera die op verzoek opnamen maakt en een reeks knoppen die elk aan een specifieke opdracht zijn gekoppeld.
Afhankelijk van welke knop je indrukt, genereert de installatie diverse afbeeldingen van de persoon die met het werk in interactie gaat. Op basis van jouw bewegingen, krijgen de afbeeldingen voortdurend nieuwe interpretaties. Het even speelse als verwarrende idee dat schuilgaat achter Protomaton, is dat we ons eigen beeld steeds opnieuw uitvinden, en daardoor uiteindelijk ook onszelf.
5. Juno Calypso
Slendertone I (The Honeymoon), 2015
Deze foto van de Britse fotograaf Juno Calypso maakt deel uit van de reeks The Honeymoon. We staan oog in oog met een solitaire figuur in een retro ‘love hotel’ voor pasgetrouwde stellen in Pennsylvania. Joyce poseert in de badkamer, alsof we haar betrappen in een intiem moment van haar avondroutine.
Ze draagt een corrigerend broekje en maakt gebruik van de nieuwste beautygadgets, zoals een ledmasker en een ultrasoon apparaat op elektrische stroom om de spieren te verstevigen. Ze lijkt verrast tijdens een transitiemoment van isolement en melancholie, maar ook van tevredenheid in haar streven naar esthetische perfectie. Haar gezicht is in de reeks vaak versluierd en verhuld, en met die onpersoonlijkheid versterkt Calypso het gevoel dat Joyce om het even welke vrouw zou kunnen zijn.
6. Hank Willis Thomas
Uit de reeks Unbranded: A Century of White Women 1915-2015, 2015
Wat blijft er over van reclame als je de slogans weglaat? Hank Willis Thomas neemt je mee langs een eeuw advertenties (1915–vandaag) gericht op witte vrouwen. De reeks bestaat uit honderd beelden, één per jaar, waarvan er in Picture Perfect zeven te zien zijn. Alleen via de titel kan je nog achterhalen welke tekst er oorspronkelijk bij hoorde.
Zonder tekst kijk je anders, scherper, kritischer. Plots vallen de patronen op: wie er getoond wordt, hoe, en waarom. Zo legt Thomas bloot welke ideeën over schoonheid, deugdzaamheid, macht en verlangen al die tijd zijn meegegeven. Ideeën die vaak verrassend hardnekkig, en soms ook ronduit problematisch blijken.
