Op het schilderij liggen de sneetjes zij aan zij met andere alledaagse delen van een bescheiden maaltijd, zoals geperste kop. Geen culinaire hoogstandjes, wel kost uit de leefwereld van de gewone Brusselaar. Dat hoeft niet te verbazen: Brusselmans leefde een groot deel van zijn leven in armoede. Het dagelijkse leven, met zijn eenvoudige interieurs en weinig glamoureuze voorwerpen, vormde een belangrijk onderdeel van zijn universum. Bij hem krijgt een stuk worst de aandacht die doorgaans eerder aan een bloemstuk of een fruitschaal wordt besteed. Maar wat ligt daar nu precies op tafel bij Jean Brusselmans? 

Een worst met een Brussels accent 

Wie in Brussel bloedpanch bestelt, verwacht zich beter niet aan doorsnee bloedworst. Al is de bereiding op zich niet exclusief Brussels. Ook elders ter wereld bestaan vergelijkbare worsten, maar de naam heeft hier een geheel eigen geschiedenis. In een bloedpanch worden verschillende delen van het varken verwerkt, samen met varkensbloed, vet en rugspek. Kaneel en kruidnagel zorgen voor de kruiding, gekaramelliseerde ui voor een lichtzoete toets. Het resultaat is een stevige, karaktervolle worst die haar oorsprong niet verloochent. 

Ook de benaming ‘bloempanch’ doet soms wenkbrauwen fronsen. De term verwijst naar een variant waarin bloem wordt verwerkt, wat de bereiding goedkoper maakt. De worst was van oudsher vooral eten voor het volk. En waar kan die traditie beter wortelen dan in de Marollen, de Brusselse volkswijk bij uitstek? De Marolliens stonden bekend als liefhebbers van deze stevige kost. Er bestaat zelfs een Bloempanchgang! Volgens de legende liep een echtelijke ruzie daar ooit zo hoog op dat een vrouw uit pure woede bloempanchen naar haar man gooide.  

Voor spek en bonen 

Vandaag is het niet meer zo vanzelfsprekend om bloedpanch te vinden. Een van de adressen waar de worst nog wordt gemaakt, is beenhouwerij Spek & Boonen in de Blaesstraat, op een steenworp van het Vossenplein. Slager Bjorn Boonen werkt volgens het nose-to-tail-principe: het hele dier wordt benut, niet alleen de stukken die het populairst zijn bij klanten. 

Bloedpanch past perfect in die filosofie. Wat vroeger een vanzelfsprekende manier was om ook minder courante delen van het varken te verwerken, dreigt vandaag immers in de vergetelheid te raken. Het resultaat is niet alleen een stukje culinair erfgoed, maar ook een pleidooi tegen verspilling. Bij Spek & Boonen wordt de worst volgens een traditioneel recept bereid, in beperkte hoeveelheden en met de nodige tijd en zorg. Hij ligt dan ook niet per se dagelijks in de toonbank: op voorhand bestellen is dan ook de boodschap. 

Ook Le P’tit Normand, een charcuteriezaak vlakbij de Brusselse Beurs, is een adres om in gedachten te houden. De bloedpanch is er misschien geen bestseller, maar de liefhebbers weten de weg nog te vinden. Vooral oudere Brusselaars lijken de smaak van deze traditionele worst te koesteren. Zal de bloedpanch straks samen met het authentieke Brusselse dialect verdwijnen? Laat ons hopen van niet. Misschien kan de tentoonstelling rond Brusselmans de lekkernij alvast opnieuw onder de aandacht brengen.  

Proef op de som 

Tijd om de theorie aan de praktijk te toetsen. In de wandelgangen van de Bozarkantoren deed een degustatie van de bloedpanch wel wat stof oplaaien. Bij het zien van de worst dachten sommigen in eerste instantie aan een chocoladedelicatesse, terwijl anderen de iconische worst meteen herkenden. Enkele collega's waagden vol overgave een eerste hap, maar de meeste hadden iets meer overtuiging nodig. 

Curator Ann Geeraerts bleek helaas niet meteen gewonnen voor de Brusselse specialiteit. Een universele verzoening tussen kunst en charcuterie zit er dus nog niet meteen in? Maar smaken verschillen, en misschien is dat net de charme van een gerecht dat al generaties lang zijn eigenzinnige plek aan de Brusselse tafel inneemt. 

Brusselmans en Brussel 

De bloedpanch is niet het enige stukje Brussel dat je in de tentoonstelling terugvindt. In Het bad van de vagebonden brengt Brusselmans enkele herkenbare monumenten uit de Brusselse skyline samen: de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal, de toren van het stadhuis en het Justitiepaleis, haast onherkenbaar zonder zijn stellingen, maar dat terzijde.  

Voor meer Brusselmans en meer Brussel bezoek je de tentoonstelling Jean Brusselmans. Schilder van nature nog tot en met 31 januari 2027 in Bozar. Brussel, Brusselmans, de bloedpanch ... Allemaal worden ze vaak onterecht ondergewaardeerd. Hoogtijd voor een revival.