De tentoonstelling verkent schoonheid als een systeem van onderdrukking en emancipatie. “Schoonheid is een relationele kracht, een vehikel van emancipatie, maar heeft ook een duister kantje dat het figuur, de jeugd en de hyperseksualisering van vooral, maar niet enkel, het vrouwelijke lichaam toetst", aldus curator Christel Tsilibaris. 

Picture Perfect bestaat uit twee luiken: deconstructie en recuperatie. Ze slaat een brug tussen de oude canons en de hedendaagse obsessie met gezichtsfilters, en illustreert hoe de fotografie onze beelden zowel produceert als bevrijdt. De expo omvat werk van 55 kunstenaars, van Cindy Sherman tot Zanele Muholi, en lenigt een nood: de herovering van de blik. 

De macht van de lens 

Het eerste deel is een verkenning van de ontstaansgeschiedenis, van de Oudheid tot de jaren '60 en ’70. In de jaren '60 zetten de feministische bewegingen zich af tegen de schoonheidsidealen die als een eeuwige straf in het Griekse marmer gebeiteld stonden. De normen die het Westen heeft geërfd van het oude Griekenland werden in stand gehouden door decennialange ‘zachte’ propaganda: tijdschriften, reclame, Hollywoodfilms en de huidige algoritmes die teren op onze onzekerheid. 

Achter de schoonheidsidealen gaat tegenwoordig een hele industrie schuil. Tsilibaris verwoordt het op een scherpe manier: “De industrie die tal van al dan niet invasieve esthetische praktijken aanprijst, is een van de stuwende krachten van de wereldeconomie. De tentoonstelling laat zien hoe die sector de macht van de reclame inzet om de schoonheidsstereotypen rond gender, klasse en etnische afkomst te echoën en te versterken.” 

In de tentoonstelling speelt fotografie een centrale rol in de bespiegelingen en het onderzoek rond schoonheid. Kan het medium echt ontsnappen aan zijn eigen esthetiseringslogica, of zet het die alleen maar onvermoeibaar voort? De curator wil die ogenschijnlijke paradox nuanceren: “Ik denk niet dat fotografie zich tegen zichzelf hoeft te keren om de fysieke schoonheid met een kritische blik te kunnen bekijken. De esthetisering is heel subjectief, denk ik ... Ze hangt samen met de manier waarop de kunstenaar de foto construeert, met wat die wil zeggen, met de artistieke stijlen van het moment, en met hoe de individuele kijkers ze ervaren." Daarmee verlegt Tsilibaris de focus naar de curatoriële intentie en naar de dialoog tussen werk, kunstenaar en publiek. 

Zo waagt Picture Perfect een belangrijke sprong: de kritiek wordt urgent. De context is namelijk veranderd. Wie had vijf jaar geleden kunnen denken dat de esthetische ingrepen na covid zo'n hoge vlucht zouden nemen? De onlinemeetings hebben ons geconfronteerd met ons eigen weinig flatteuze, bleke, becommentarieerde gezicht. Picture Perfect zegt dat schoonheid geen te archiveren object is. 

De blikken decentreren 

De ambitie van het project komt natuurlijk het best tot uiting in de keuze van 55 kunstenaars uit uiteenlopende geografische contexten: van Congo tot Afghanistan, van Japan tot Noorwegen. Misschien zullen sommigen dat bestempelen als gerieflijk kosmopolitisme, maar die decentrering is een bewuste keuze. Met Cindy Sherman, Pipilotti Rist en Martha Rosler zijn enkele figuren uit de canon aanwezig, maar dan wel aan de zijde van kunstenaars uit andere windstreken wier werk stilstaat bij de wereldwijde heerschappij van het westerse schoonheidsideaal. Cindy Sherman belichaamt het moment waarop fotografie het streven naar transparantie afwierp. In het verlengde daarvan transformeerde Pipilotti Rist het scherm in een lichamelijke interface. Martha Rosler onderzoekt de schoonheidsnormen die de samenleving vrouwen oplegt. De geselecteerde werken erkennen de mensheid in haar schitterende diversiteit, in de ambiguïteiten van lichamen, genders en culturen. De westerse schoonheid wordt niet alleen bekritiseerd, maar ook gedekoloniseerd via het werk van Yuki Kihara, Frida Orupabo en Zanele Muholi die het intersectionele belang formuleren: de schoonheid onderdrukt zwarte, vrouwelijke en queer lichamen het hardst. 

Esthetisch verzet 

Het boeiende is dat deze expo een volledige genealogie van het esthetische verzet presenteert. Eleanor Antin, die al in de jaren ’70 op de barricaden stond. Hannah Wilke, die haar lichaam inzette als wapen om kritiek te leveren. Ana Mendieta, die de performancekunst in een stille kreet transformeerde. De expo verwerpt de lineaire chronologie. De opbouw omarmt de complexiteit en de dialoog van de tijdelijkheden. 

Deze kijk op schoonheid fungeert als een soort vergrootglas dat zowel onthult als onderzoekt. Dat zet ons ertoe aan stil te staan bij hoe die ogenschijnlijk onschuldige criteria ons uiteindelijk opsluiten in de zorg om onszelf, in de ongedurige inspectie van het detail, tot er soms zelfs een gevoel van onbehagen opsteekt. Dat sluit aan bij de subtiele formulering van Toni Morrison, de gezaghebbende Afro-Amerikaanse stem en auteur van Beminde: “Schoonheid was niet enkel iets wat je kon bekijken; het was iets wat je kon doen." 

Bij Bozar getuigt Picture Perfect van een strikte gedachtegang. De 55 kunstenaars willen niet behagen. Ze bevrijden datgene wat de beelden verstikten. Je zal je spiegelbeeld herkennen. De tentoonstelling trekt een lijn. Jij beslist waar je naar kijkt.