Een nieuw kleur in het orkest
In 1846 vroeg de in Dinant geboren Adolphe Sax een patent aan voor zijn nieuwste uitvinding: de saxofoon. Het koperen blaasinstrument werd net als haar voorganger, de saxhoorn, omarmd in militaire muziekkapellen, maar ook straatorkesten, die aan de wieg van de jazz stonden, maakten zich het instrument in de tweede helft van de 19e eeuw eigen. Het was te verwachten dat ‘klassieke’ componisten ook overstag zouden gaan. Ze konden kiezen uit een kroostrijke familie – van laag klinkend naar hoog: bassax, tenorsax, altsax en sopraansax.
De Franse componist Hector Berlioz volgde de ontwikkelingen van Sax op de voet en prees de volle, warme en krachtige klank van het nieuwe instrument. Zijn Chant Sacré voor blaaskwintet is een van de vroegste voorbeelden van klassieke muziek met een saxofoonpartij. Veel bekender is de nostalgische saxofoonsolo die Maurice Ravel schreef in zijn orkestratie van Schilderijen uit een tentoonstelling (op 24/11 met Münchner Philharmoniker) en de weelderige fusion van George Gershwin (op 14/3 met Branford Marsalis). Op 26 maart ontdek je zelfs een heus Concerto voor saxofoon met het Belgian National Orchestra.
De jazz ambassadeur
Met de kracht van een koperblazer en de lyriek van een houtblazer duikt de saxofoon sinds de jaren 1910 op in jazz. Hoewel hij het zelf altijd heeft ontkend, geldt Coleman Hawkins als dé muzikant die de (tenor)sax als expressief improvisatiemiddel geïntroduceerd heeft door af te durven wijken van de hoofdmelodie. Luister maar eens naar de speelse improvisaties op Body & Soul uit 1939. De virtuoos werd door tijdgenoten op handen gedragen: Lester Young - “The President of the tenor saxophone” - maakte met zijn nonchalante, zachte improvisaties de weg vrij voor cool jazz en Charlie Parker zette de meer scherpe en bijtende altsax in om kleur én snelheid te geven aan de nerveuze bebop. De saxofoon als katalysator van de jazzgeschiedenis!
John Coltrane
En dan was er natuurlijk John Coltrane die nieuwe standaarden zette op de tenorsax en de toen haast vergeten sopraansax. Je (her)kent wel My Favourite Things uit 1961, waarop de sopraansax meer doet denken aan een Arabisch instrument dan aan iets anders. Bozar viert dit seizoen 100 jaar Coltrane met een erelijst aan saxofonisten. Walter Smith III duikt samen met pianist Aaron Parks in de zangerige ballads van Coltrane. Een sterrencast rond saxofonist Joe Lovano brengt op 11 november een eerbetoon. In maart zet Ravi Coltrane – zoon van – zijn moeder, Alice Coltrane, in de bloemetjes.
De saxofoon vandaag en morgen
Of het nu in jazz of klassieke muziek is, of in de grote speelruimte daartussen, een jonge generatie muzikanten ziet de saxofoon als onmisbare partner in het verkennen van nieuwe klanken. Elektronica, midi-harmonizers en looping stations komen daarbij meer dan eens aan de pas. Denk aan Laura Misch, Shabaka, Alabaster Deplume of Sam Gendel. Die laatste komt op 27 november met gitarist Sam Wilkes zijn intieme mix van vervormde saxofoonlagen, minimale baslijnen en lo-fi elektronica voorstellen. Op Belgische bodem volgen we al jaren Mattias De Craene, maar ontdekten we onlangs met Adia Vanheerentals een nieuwe originele stem. Op 8 oktober presenteert de Klara Twintiger haar jongste album Taking Place, ontstaan nadat ze op de gekste plekken in dialoog ging met haar omgeving: een lege silo, een kippenhok of aan een beek.
Op 19 juni, wanneer ons concertseizoen bijna voorrang geeft aan de zomer, maakt Colin Stetson zijn opwachting. De favoriete saxofonist van onder andere Bon Iver, Feist en Laurie Anderson hypnotiseert ons met repetitieve melodieën op bassaxofoon. Door gebruik te maken van circulaire ademhaling valt de muziek nooit stil. Na zijn soloset interpreteert Bl!ndman het sleutelwerk Workers Union uit 1975 van Louis Andriessen, met alléén maar saxofoons.
Bekijk hieronder de lijst concerten waarin de saxofoon met de langste noot gaat lopen.
