Geboren uit de golven, 

Of was het Simonetta Cattaneo? Met die achternaam werd ze geboren in een adellijke familie, waarschijnlijk uit de omgeving van Genua. De Florentijnse dichter Angelo Poliziano schreef dat haar thuis “in dat ruige Ligurische gebied hoog boven de kust lag, waar de woedende Neptunus tegen de rotsen beukt … Daar werd ze, net als Venus, geboren uit de golven.” Over haar link met Venus straks meer.

Rond 1469 verhuisde ze naar Firenze met haar echtgenoot Marco Vespucci, een verre neef van ontdekkingsreiziger Amerigo Vespucci, die zijn naam dan weer schonk aan het Amerikaanse continent. Op dat moment was Simonetta amper 16 jaar oud, maar al snel werd er gefluisterd dat ze de mooiste vrouw van haar tijd was. Die status had ze hoogstwaarschijnlijk te danken aan haar opvallende goudblonde krullen, dromerige blik, fijne neus en volle lippen. Haar schoonheid trok de aandacht van kunstenaars, dichters en machthebbers. In een stad waar kunst en macht hand in hand gingen, werd Vespucci een waar fenomeen. Ze werd bewonderd, bezongen en vereeuwigd.

Simonetta poseerde voor verschillende kunstenaars, onder wie Sandro Botticelli en Piero di Cosimo. Die laatste beeldde haar zelfs af als Cleopatra. Ook dichters zoals Luigi Pulci en Lorenzo de’ Medici lieten zich door haar inspireren. Binnen de Florentijnse elite was ze een begeerde verschijning. Giuliano de’ Medici, broer van Lorenzo, droeg haar op handen en noemde haar “La Sans Pareille”, de Ongeëvenaarde. Toch lijkt Botticelli haar meest toegewijde bewonderaar te zijn geweest…

net als Venus,

Voor Sandro Botticelli was Simonetta Vespucci meer dan een model. Ze werd een ideaal. Hoewel ze daadwerkelijk voor hem poseerde, veranderde haar rol na haar vroege dood ingrijpend. Toen Simonetta op 22-jarige leeftijd stierf, lange tijd toegeschreven aan tuberculose maar mogelijk veroorzaakt door een hormoonproducerende hypofysetumor, werd ze een onbereikbare muze. Opmerkelijk is dat sommige onderzoekers menen dat sporen van die aandoening zelfs in haar vermeende portretten zichtbaar zijn. 

Vespucci groeide zo uit tot een bron van inspiratie die de grenzen van het aardse overstijgt. Haar gelaat keert terug in tal van Botticelli’s vrouwenfiguren. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk De Geboorte van Venus (1485). Dit iconische schilderij uit de Uffizi toont de godin van de liefde die uit een schelp oprijst, als symbool van schoonheid, liefde en wedergeboorte. De Venusfiguur overstijgt menselijke sensualiteit en belichaamt een bijna goddelijke zuiverheid. 

Volgens de overlevering haalde Botticelli de mosterd voor deze Venus bij Simonetta Vespucci. Opmerkelijk is dat de schilder het werk pas voltooide zo’n tien jaar na haar dood. Simonetta stond dus niet langer model voor zichzelf, maar voor een idee: schoonheid als tijdloos en onaantastbaar concept. Of het écht om Vespucci gaat, daar zijn onze kunsthistorici het nog niet helemaal over eens, maar de gelijkenissen met bekende portretten van Vespucci zijn alleszins treffend.

naast Botticelli begraven.

Simonetta’s invloed reikt verder dan één schilderij. Ook in andere werken, zoals La Primavera, herkennen we haar typerende trekken. Ze groeide uit tot een symbool van vrouwelijke schoonheid. Haar vroege dood gaf haar een bijna mythische status: een muze die te mooi was voor deze wereld. Het hele Firenze zou een maand lang rouwen om haar overlijden.

De band tussen Botticelli en zijn muze bleef zelfs na hun dood bestaan. Volgens de overlevering vroeg de schilder om begraven te worden aan haar voeten. Vandaag rust hij inderdaad naast haar in de Chiesa di Ognissanti in Firenze. Simonetta Vespucci leeft voort, niet alleen in verhalen, maar in beelden die eeuwen hebben doorstaan. Ze is niet zomaar een gezicht uit het verleden, maar een blijvende verbeelding van schoonheid zelf.

Het werk in de tentoonstelling, Allegorisch portret van een vrouw, wordt toegeschreven aan Botticelli. Zien we Simonetta Vespucci op het portret? Ook dat blijft enigszins een mysterie. Ga het wondermooie portret vooral bewonderen in Bellezza e Bruttezza tot en met 14 juni.