In plaats van zoveel mogelijk kunstwerken te bekijken, wordt er vertraagd. Vier of vijf werken volstaan. De tijd die vrijkomt, wordt gevuld met observatie, gesprek en stilte. Wat valt op? Wat raakt? Welke herinnering of gedachte roept een werk op? De antwoorden hoeven niet juist te zijn. Het gaat niet om kunstkennis, maar om de ontmoeting met het werk en met elkaar.
De Relaxed Visits ontstonden binnen het Europese CARE-project en sluiten aan bij een groeiende aandacht voor de rol die kunst kan spelen in mentaal welzijn. Toch willen we de bezoeken niet als therapie omschrijven. Het zijn in de eerste plaats bezoeken aan een tentoonstelling. Alleen krijgen de bezoekers hier meer ruimte om op hun eigen tempo aanwezig te zijn. Dat maakt een verschil, merkt psycholoog en kunsttherapeut Jessica Manasievski. Zij begeleidt regelmatig groepen vanuit de Brusselse geestelijke gezondheidszorg. Wat haar telkens opnieuw opvalt, is hoe bijzonder het is om mensen buiten de vertrouwde context van de hulpverlening te ontmoeten. Niet in een spreekkamer, maar tussen schilderijen, beelden en installaties.
De beweging begint vaak al voor het bezoek zelf. Deelnemers maken tijd vrij, plannen hun verplaatsing en spreken af in Bozar. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar voor mensen die worstelen met angst, depressie of trauma is het soms een belangrijke stap. “We zien mensen echt in beweging komen”, vertelt Jessica. Niet alleen letterlijk, maar ook mentaal. Een sleutelrol is daarbij weggelegd voor de gids. Die loodst de groep door de tentoonstelling, en creëert tegelijkertijd een veilige ruimte waarin iedereen mag kijken, luisteren of reageren op zijn eigen manier. Soms ontspint zich een gesprek rond één enkel kunstwerk en blijft de groep daar veel langer hangen dan voorzien. Soms is het net de stilte die betekenis krijgt.
“Je stapt even uit de context van zorg, ontmoet kunst, en neemt daarna iets van die ervaring weer mee naar binnen.”
Het verhaal eindigt niet altijd aan de uitgang van Bozar. In de dagen en weken erna krijgt de ervaring vaak een vervolg in creatieve ateliers die Jessica samen met haar collega Nora Naboulsi organiseert binnen de geestelijke gezondheidszorg. Gesprekken over wat deelnemers hebben gezien, gevoeld of gedacht tijdens de tentoonstelling lopen er verder door. Van daaruit ontstaat ruimte om zelf te creëren en opnieuw aansluiting te vinden bij de eigen verbeeldingskracht. Net als de Relaxed Visits brengen ook deze ateliers beweging op gang en versterken ze de band met anderen.
Wat tijdens de bezoeken en ateliers gebeurt, laat vaak sporen na. Deelnemers vertellen dat beelden uit een tentoonstelling nog dagen in hun hoofd blijven nazinderen. Sommigen ontdekken een nieuwe nieuwsgierigheid naar kunst. Anderen keren later alleen terug naar een tentoonstelling. Voor Jessica zijn dat waardevolle signalen. Niet omdat kunst problemen oplost, maar omdat ze iets kan openen: een gedachte, een gesprek, een verlangen of een nieuwe blik op zichzelf. Misschien is dat wel de essentie van de Relaxed Visits. Tussen alle drukte, verwachtingen en zorgen door ontstaat er anderhalf uur lang een plek waar niets moet. Een plek waar kunst niet op afstand blijft hangen aan de wand, maar even deel wordt van het leven van wie ervoor staat.
