Kentridge neemt een van de belangrijkste tentoonstellingscircuits van Bozar, bestaande uit tien zalen, in beslag en creëert voor deze gelegenheid ook in situ-werken, zoals de monumentale Ubu-muurtekening of het eerbetoon aan de wijlen Zuid-Afrikaanse danseres en choreografe Dada Masilo, op de trappen van de Hortahal van Bozar.
September luidt ook het begin in van een bredere samenwerking: William Kentridge is Bozars eerste Grand Invité. Gedurende het seizoen ’26-’27 weerklinken zijn werk en ideeën doorheen het hele Paleis voor Schone Kunsten, niet alleen met zijn tentoonstelling, maar ook via voorstellingen, concerten, lezingen en samenwerkingen met een nieuwe generatie kunstenaars. The Centre for the Less Good Idea, een artistieke werkplaats die in 2016 in Johannesburg werd opgericht door Bronwyn Lace en William Kentridge, zal centraal staan in deze creatieve bruisende sfeer.
Politieke en poëtische transformatie
William Kentridge zette de eerste stappen in zijn artistieke loopbaan op het hoogtepunt van de politieke strijd tegen het apartheidsregime in zijn geboorteland Zuid-Afrika. De kunst die hij sindsdien maakt getuigt van een diepgaand engagement, zowel politiek en maatschappelijk als poëtisch, en dat geeft zijn artistieke praktijk tot op heden mee vorm. Ze is stevig geworteld in de geschiedenis van Zuid-Afrika, maar opent de weg naar bredere reflecties over de menselijke geschiedenis, haar tegenstrijdigheden, terugkerend geweld en vermogen tot transformatie.
Gedurende meer dan vier decennia heeft Kentridge een artistieke taal ontwikkeld waarin beelden, ideeën en vormen voortdurend in beweging worden gebracht. Tekenen wordt animatie; animatie vindt zijn weg naar een installatie of verhuist naar het podium; beelden en objecten duiken opnieuw op in nieuwe samenstellingen. Deze voortdurende transformatie en gedaanteverwisseling tussen verschillende media is een van de kenmerkende aspecten van zijn praktijk geworden.
William Kentridge vertelt: “Ik maak tekeningen en soms worden die tekeningen gefilmd en worden ze animatiefilms. Soms staan er performers voor de animatiefilm en wordt het theater of opera. Zo wordt het een tekening in vier dimensies.”
“De wereld zelf is irrationeel”
Het absurde biedt Kentridge ook een manier om politieke en historische realiteiten onder ogen te zien die zich niet zomaar laten verklaren.
William Kentridge merkt op: “Het absurde is, in zekere zin, een vorm van realisme. Als de wereld zelf irrationeel is, kan het misleidend zijn als je hem in zuiver rationele termen probeert te beschrijven. De absurditeit volgt de gebrekkige logica tot in het uiterste en legt de onderliggende tegenstrijdigheden bloot.”
Van zijn vroege verdieping in Alfred Jarry’s Ubu Roi tot zijn verkenning van Gogols De neus: het absurde legt de tegenstrijdigheden aan het licht die ten grondslag liggen aan schijnbaar rationele systemen.
De centrale rol van het atelier van de kunstenaar
Centraal in Kentridges praktijk staat zijn atelier in Johannesburg, dat de tentoonstelling in Bozar zowel ruimtelijk als conceptueel tot leven brengt. Het is een plek voor tekenen en experimenteren, maar ook voor repetities, montage, productie en ontwerp. “Centraal staat nog steeds de tekenruimte, wat een solitaire bezigheid blijft”, zegt Kentridge. “Daarnaast is het werk zeer collaboratief, zowel artistiek als conceptueel.”
Zoals in de tentoonstelling te zien is, breidt het werk zich vanuit het individuele uitgangspunt van Kentridges tekeningen uit tot een samenwerkingsproces waarbij acteurs, muzikanten, zangers, ontwerpers, beeldend kunstenaars, monteurs en technici betrokken zijn.
I am not me, the horse is not mine vertaalt deze beweging tussen atelier, podium en tentoonstellingsruimte in een omvangrijke reis door Kentridges oeuvre. De tentoonstelling begint en eindigt met ruimtes die zijn atelier oproepen. Daartussen ontvouwen zich werken die tijdens de totstandkoming van verschillende grote theaterproducties zijn gemaakt, in een bewust niet-chronologische volgorde.
In plaats van een conventionele retrospectieve heeft curator Tarek Abou El Fetouh de tentoonstelling opgevat als een partituur in verschillende delen, geïnspireerd door de hybride vormen, ritmeveranderingen en compositorische structuren van Kentridges theaterproducties.
“De tentoonstelling ontvouwt zich als een muzikale compositie”, legt Abou El Fetouh uit, “waarin tekeningen, animaties en podiumwerken van William Kentridge samenkomen in een dynamische, niet-lineaire reis.” Hj voegt toe: “De grenzen tussen verschillende media vervagen en geschiedenissen raken met elkaar verweven. Zo nodigt de tentoonstelling ons uit om kunst te ervaren als een vorm van onderzoek, herinnering en poëtische verbeelding.”
Brussel: een drie decennia durende band
Voor Kentridge is Brussel allesbehalve onbekend terrein. Zijn band met de stad gaat meer dan dertig jaar terug, en Brussel was getuige van het ontstaan, de vroege tournees en de premières van verschillende van zijn producties. In 1995 vond in de stad de première plaats van zijn inmiddels legendarische Faustus in Africa!. Drie jaar later, in 1998, presenteerde Bozar Kentridges eerste institutionele solotentoonstelling in Europa.
Zijn terugkeer in 2026 heeft dan ook een bijzondere betekenis: I am not me, the horse is not mine zet een langdurige artistieke relatie voort en geeft er een nieuwe invulling aan.
William Kentridge: Bozars eerste Grand Invité
Met het seizoen ‘26–‘27 lanceert Bozar het concept Grand Invité: elk seizoen wordt een kunstenaar uitgenodigd om een uitgebreide dialoog aan te gaan met de instelling en projecten te ontwikkelen die verschillende disciplines overschrijden en een deel van het artistieke programma van Bozar omvatten. William Kentridge luidt dit nieuwe format in, samen met The Centre for the Less Good Idea.
Christophe Slagmuylder, CEO en artistiek directeur van Bozar, legt uit: “William Kentridge als eerste Grand Invité bij Bozar mogen verwelkomen is zowel een eer als een vanzelfsprekendheid. Hij is een toonaangevend en veelzijdig kunstenaar, actief in de beeldende kunst en de muziek, en wereldwijd geprezen. Tegelijk is hij een onvermoeibare onderzoeker die vanuit zijn atelier zijn artistieke praktijk voortdurend heruitvindt en openstelt voor uiteenlopende disciplines. Zijn sterke band met Brussel – een stad waar hij enkele van zijn mooiste muzikale avonturen beleefde – geeft deze uitnodiging een bijzondere en persoonlijke betekenis.”
Kentridges aanwezigheid sluit aan bij de slagzin van Bozars nieuwe artistieke seizoen ‘26-‘27: “Reassembling”. “Reassembling” betekent opnieuw samenstellen. En opnieuw samenkomen. In een tijd die gekenmerkt wordt door oorlog, propaganda en steeds meer gesloten wereldbeelden, biedt Bozar de open ruimte van muziek, beelden, voorstellingen en verhalen aan als een plek om kunst gezamenlijk te beleven en ons andere werelden voor te stellen.
Zoë Gray, directeur tentoonstellingen bij Bozar, wijst erop dat “het werk van Kentridge ons laat zien hoe de geschiedenis zich blijft herhalen en hoe hardnekkig menselijke dwaasheid zich door de eeuwen heen en overal ter wereld manifesteert. Maar Kentridge doet dat met optimisme, nuance, een fascinatie voor utopische visies en een groot vertrouwen in de veerkracht en creativiteit van de mens tegenover onderdrukking.”
De tentoonstelling is een coproductie van Bozar en ΕΜΣΤ – het Nationaal Museum voor Hedendaagse Kunst in Athene –, waar ze van juni tot en met december 2027 te zien zal zijn.
Steun: FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking / Uhoda
“De tentoonstelling ontvouwt zich als een muzikale compositie, waarin tekeningen, animaties en podiumwerken van William Kentridge samenkomen in een dynamische, niet-lineaire reis. De grenzen tussen verschillende media vervagen en geschiedenissen raken met elkaar verweven. Zo nodigt de tentoonstelling ons uit om kunst te ervaren als een vorm van onderzoek, herinnering en poëtische verbeelding.”
“William Kentridge als eerste Grand Invité bij Bozar mogen verwelkomen is zowel een eer als een vanzelfsprekendheid. Hij is een toonaangevend en veelzijdig kunstenaar, actief in de beeldende kunst en de muziek, en wereldwijd geprezen. Tegelijk is hij een onvermoeibare onderzoeker die vanuit zijn atelier zijn artistieke praktijk voortdurend heruitvindt en openstelt voor uiteenlopende disciplines. Zijn sterke band met Brussel – een stad waar hij enkele van zijn mooiste muzikale avonturen beleefde – geeft deze uitnodiging een bijzondere en persoonlijke betekenis. Dit seizoen bij Bozar biedt een unieke kans om de vele facetten te ontdekken van een uitzonderlijk creatieve, maar bovenal diep menselijke kunstenaar."
“William Kentridge lijkt over het vermogen te beschikken om door de tijd te reizen en, misschien nog indrukwekkender, ons daarin mee te nemen. Zijn uitzonderlijke werk verplaatst verhalen van het ene tijdperk naar het andere, of brengt ze over van de ene culturele context naar de andere, waarbij hij onderweg een onwaarschijnlijke maar volkomen geloofwaardige stoet personages opvoert. Zo laat hij zien hoe de geschiedenis zich blijft herhalen en hoe hardnekkig menselijke dwaasheid zich door de eeuwen heen en overal ter wereld manifesteert. Maar Kentridge doet dat met optimisme, nuance, een fascinatie voor utopische visies en een groot vertrouwen in de veerkracht en creativiteit van de mens tegenover onderdrukking."
Tarek Abou El Fetouh is een onafhankelijk curator, gevestigd in Brussel. Hij stelde talrijke tentoonstellingen samen, waaronder het Nationaal Paviljoen van de Verenigde Arabische Emiraten tijdens de 60e editie van de Biënnale van Venetië (2024); A Shadow of a Shadow, een solotentoonstelling van William Kentridge in Sharjah (2004); het Public Art Programme voor Expo 2020 in Dubai; Rituals of Signs and Metamorphoses (2018) en Captive of Love (2017) in het Red Brick Art Museum in Peking; The Time Is Out of Joint in de Sharjah Art Foundation en het Asia Culture Center in Gwangju (2016); Lest the Two Seas Meet in het Museum of Modern Art in Warschau (2015); en de tentoonstelling Home Works 6 in Beiroet (2013).
Abou El Fetouh richtte in de hele Arabische wereld initiatieven voor performance- en beeldende kunst op, waaronder het Meeting Points Contemporary Art Festival, dat plaatsvond in Brussel en verschillende Arabische steden. Recent initieerde hij het meerstedenproject Made With Your Magic, met verschillende hoofdstukken en tentoonstellingen: in Tunis, in het kader van het Dream City-festival in oktober 2025, en in Beiroet, in juli 2026 in het Beirut Art Center. Het project krijgt in 2026 en 2027 een vervolg met tentoonstellingen in Damascus, Jeddah en Bagdad.
Van 2021 tot 2024 was Abou El Fetouh Senior Curator en directeur van de afdeling Performance bij de Sharjah Art Foundation.
