Remember to turn down the brightness and mute your phone.
Belgian National Orchestra, Antony Hermus & Simone Lamsma
8 Feb.'26
- 15:00
Henry Le Boeufzaal
Béla Bartók (1881-1945)
Concerto voor viool en orkest nr. 2, Sz. 112, BB 117 (1938)
- Allegro non troppo
- Theme and Variations: Andante tranquillo
- Rondo: Allegro molto
Pauze
Béla Bartók
Twee beelden, Op. 10, Sz. 46, BB 59 (1910)
- Virágzás (In volle bloei)
- Falu tánca (Dorpsdans)
De wonderbaarlijke mandarijn (orkestsuite), op. 19, Sz. 73, BB 82 (1928)
- Inleiding
- Eerste verleidingsspel
- Tweede verleidingsspel
- Derde verleidingsspel; de Mandarijn verschijnt
- Dans van het meisje
- Achtervolging – De schurken springen toe
Einde voorzien om 16:45
Dank aan de spelers van de Nationale Loterij, aan de Tax Shelter van de Belgische federale overheid via Casa Kafka Pictures, en aan de Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in België.
Bartók in drie gedaantes
Er bestaat een lange musicologische traditie waarbij componistenbiografieën in drie delen worden geschreven. Klassiek spreken we dan over de vroege, de midden- en de late periode, waarbij elk van die periodes afgebakend wordt door biografische details, al dan niet in combinatie met bijzondere veranderingen in de componeerstijl. Hoewel elke indeling van een mensenleven natuurlijk onrecht doet aan de continuïteit van het bestaan, valt ook voor Béla Bartók wel iets te zeggen voor een benadering in drie fases. In dit programma staat elk van de gekozen werken voor een andere periode in het rijke leven van de Hongaarse componist.
Twee beelden
Béla Bartók componeerde zijn opus 10 in de zomer van 1910, op 29-jarige leeftijd. De eerste uitvoering kwam pas later, op 25 februari 1913 in Boedapest. Qua muzikale stijl horen we hier duidelijk de vroege, maar toch al gevestigde componist. Bartók was in die periode erg geboeid door de muziek van zijn tijdgenoten, zoals Arnold Schönberg en Claude Debussy. Vooral het impressionisme van die laatste is hoorbaar in de eerste beweging. De spanningsvolle harmonie en kleurrijke melodievoering dragen bij aan het Franse karakter, maar de manier waarop climaxen worden opgebouwd is ontegensprekelijk Bartókiaans. Enkele dissonante akkoorden komen een jaar later bijna letterlijk terug in zijn opera Hertog Blauwbaars Burcht en vormen dus een duidelijke muzikale handtekening van de componist.
Blijft het Hongaarse karakter in dit eerste deel nog onder de oppervlakte, dan manifesteert het zich des te prominenter in de tweede beweging. De melodieën en ritmes zijn allemaal origineel gecomponeerd, maar wel doordrongen van de volksmuziek die Bartók in die periode ging opnemen op het platteland en vervolgens intensief bestudeerde en transcribeerde. Wat die volksmuziek betreft, was de vonk zes jaar eerder overgeslagen, toen Bartók een in Transsylvanië geboren dienster had horen zingen en in de ban geraakte van de eigenheden van die volksmuziek. In december 1904 schreef hij aan zijn zus dat hij de originele volksmelodieën wilde verwerken tot volwaardige kunstliederen. In het tweede van de Two Pictures merken we hoe hij de volks geïnspireerde thema’s op een muzikaal verfijnde manier tot een symfonisch werk met allure weet te transformeren: met uitgekiend contrapunt, zorgvuldige orkestratie, en een uitstekend gevoel voor vorm en balans.
De wonderbaarlijke mandarijn
De Wonderbaarlijke Mandarijn is misschien wel één van de meest indrukwekkende partituren die Bartók ooit bij elkaar schreef. Dat de muziek tijdens zijn leven nooit volledig naar waarde werd geschat, vond Bartók zelf dan ook erg jammer. Het is het laatste van de drie werken die hij voor de bühne componeerde, na de opera Hertog Blauwbaards Burcht en de erg populaire pantomime De Houten Prins.
Deze muziek is op en top Bartók: gewaagd, modern, virtuoos geschreven, doordrongen van de Hongaarse ziel en met een zekere rauwheid die in schril contrast staat met het timide voorkomen van de componist. Het standbeeld dat in Brussel staat, op een boogscheut van de Kunstberg, spreekt in dat opzicht boekdelen: een ingetogen figuur die niet de minste aandacht opeist. Maar vergis je niet: zo bescheiden zijn voorkomen, zo dwingend zijn muziek. Zeker in de jaren 1920, wat we als zijn middelste periode zouden kunnen omschrijven. De eerste noten van De Wonderbaarlijke Mandarijn schreef hij al neer in 1918. Inspiratie was de kersverse tekst van Melchior Lengyel, een verhaal over lust en verleiding, maar ook over misdaad en geweld.
De eerste uitvoering van de pantomime kwam er pas in 1926. Na verschillende eerdere pogingen om het werk aan de man te brengen, bleek het oerkatholieke en conservatieve Keulen de plek waar het stuk voet aan grond kreeg. Bartók vond die stad niet de geschikte plaats voor zijn werk, en de première bevestigde zijn gevoel. Het publiek, dat wellicht vooraf al een mening had gevormd over de scabreuze thematiek, trakteerde het hele gezelschap – Bartók inbegrepen – op boegeroep en er was zelfs sprake van schermutselingen. De burgermeester besloot het werk te verbieden en er kwamen dan ook geen hernemingen. Pas in 1946, na de dood van Bartók, zou de voorstelling te zien zijn in Boedapest.
Het libretto van Lengyel neemt ons mee naar een drukke stad (wellicht Boedapest, maar volgens sommige analyses was Bartók eerder geïnspireerd door Parijs) waar drie schurken een plan beramen om onschuldige mannen te beroven. Ze gebruiken hiervoor de jonge Mimi als lokaas. Zij verleidt eerst een oudere man die geen geld op zak heeft, daarna een jonge kerel die evenmin iets te bieden heeft, en ten slotte een rijke Chinese voorbijganger: de Mandarijn, die helemaal in de ban geraakt van Mimi. Nadat ze hem beroofd hebben, achtervolgt hij het meisje, waarop de schurken hem tevergeefs proberen te vermoorden. Ze steken hem neer en hangen hem op, maar hij blijft leven. Pas nadat Mimi zich aan hem overgeeft, bezwijkt hij aan zijn verwondingen. Muzikaal trekt Bartók alle registers open. Het werk begint met een fantasierijke evocatie van het stadsgedruis, de verleidingsscènes worden steevast begeleid door een sensuele klarinetsolo, en de achtervolgingsscène is een adembenemende fuga.
Vioolconcerto nr. 2
“Aangezien het werk zowel het gevoel als de intelligentie aanspreekt, lijkt het alles in zich te hebben om een groeiend en langdurig succes te kennen”. Dat schrijft de Amerikaanse componist Henry Cowel in 1944 in het tijdschrift Tempo over het Tweede Vioolconcerto van Béla Bartók.
Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Oost-Europa onleefbaar voor een componist als Bartók. Vlak voor hij in 1940 emigreerde naar de Verenigde Staten componeerde hij nog zijn Tweede Vioolconcerto. We kunnen dit werk absoluut tot de late periode van Bartók rekenen, een periode waarin hij grote genres beoefende met een enorme maturiteit en inventiviteit. In dit concerto ontwerpt Bartók melodieën die flirten met de twaalftoonsmuziek. Hij gebruikt geen dodecafone reeksen zoals Schönberg gedaan had, maar hij slaagt er in om toonladders met wortels in de volksmuziek zo te ordenen dat ze een schijnbaar atonaal canvas vormen waarop hij dit bijzondere concerto kan schilderen.
Doordat de muziek zo sterk verbonden blijft met de volksmuziek die in Bartóks DNA vervat zit, gaat de extreem virtuoze vioolpartij ook over veel meer dan spierballen rollen. Geen holle, betekenisloze capriolen of gezichtloze notenslierten, maar een exuberant vioolspel dat qua expressie misschien wel dichter staat bij de zigeunerviolist in een Hongaars dorp dan bij de gestudeerde vioolvirtuoos. Bartók schreef het werk voor violist Zoltán Székely. Deze Hongaarse violist was erg actief in Nederland, en de première van het werk vond dan ook plaats in het Concertgebouw in Amsterdam. Het jaar daarop werd concertmeester van het Concertgebouworkest, tot hij in 1942 ontslagen werd omwille van zijn joodse wortels.
Op vraag van Székely schreef Bartók dit werk in de klassieke driedelige concertovorm. De tweede beweging is een variatiereeks, een favoriet genre voor een componist die niet graag twee keer letterlijk hetzelfde schreef. De derde beweging is atypisch in die zin dat ze een variatie vormt op een thema uit het eerste deel. Zo gaf Bartók toch een heel persoonlijke invulling aan een van de grote genres van de klassieke muziek.
Klaas Coulembier
Lees meer over het leven en werk van Bartók in het artikel Béla Bartók: een leven in 10 weetjes, en over het verhaal achter De Wonderbaarlijke Mandarijn.
Antony Hermus
muzikale leiding
Antony Hermus is chef-dirigent van het Belgian National Orchestra en eerste gastdirigent van zowel het Noord Nederlands Orkest als de Britse Opera North (Leeds). Na studies piano bij Jacques de Tiège en directie bij Jac van Steen en George Fritzsch, begon hij zijn carrière aan het Theater Hagen, waar hij al snel opklom van repetitor tot muziekdirecteur. Van 2009 tot 2015 was Antony Hermus muziekdirecteur in Dessau, waar hij onder andere zijn eerste Ringcyclus dirigeerde. Voor zijn werk in Dessau werd hij door het Duitse magazine Opernwelt maar liefst drie jaar op rij genomineerd als ‘dirigent van het jaar’. Vandaag dirigeert Antony Hermus alle grote Nederlandse orkesten. Ook buiten Nederland is hij een veelgevraagd gastdirigent. Enerzijds voor operaproducties (Stuttgart, Strasbourg, Gothenburg, Komische Oper Berlin, Opéra de Paris studio, Essen en de Nederlandse Reisopera), anderzijds voor concertengagementen (Royal Philharmonic, BBC Scottisch en Danish National Orchestra, het Orchestre National de Lyon, Bamberg Symphony, Melbourne Symphony, Oregon Symphony). Antony Hermus is daarnaast ook gastdocent aan het Conservatorium van Amsterdam en artistiek adviseur van het Nederlandse Nationaal Jeugdorkest.
Simone Lamsma
viool
De Nederlandse violiste Simone Lamsma wordt geprezen om haar “briljante, verfijnde en intens expressieve” spel en geldt als een van de meest fascinerende persoonlijkheden in de hedendaagse klassieke muziek. Haar brede repertoire en sterke muzikale persoonlijkheid genieten wereldwijd erkenning bij publiek, critici en collega-musici.
Ze treedt regelmatig op met toonaangevende orkesten zoals het New York Philharmonic, het Royal Concertgebouw Orchestra, het Chicago Symphony Orchestra, het London Symphony Orchestra, het Orchestre Philharmonique de Radio France, de Wiener Symphoniker, het San Francisco Symphony, het BBC Symphony Orchestra, het Sydney Symphony Orchestra en het Belgian National Orchestra. Daarbij werkt ze samen met vooraanstaande dirigenten als Jaap van Zweden, Antonio Pappano, Paavo Järvi, Yannick Nézet-Séguin, Gianandrea Noseda, Karina Canellakis en Kent Nagano.
In het seizoen 2025/26 keert ze terug naar diverse grote orkesten en maakt ze nieuwe internationale debuten. Daarnaast geeft ze recitals met pianist Jonathan Fournel in zalen als het Concertgebouw Amsterdam en Wigmore Hall. Simone Lamsma zet zich actief in voor hedendaagse muziek en creëerde recent werken van Joey Roukens en Thomas Agerfeldt Olesen.
Haar veelgeprezen opnames omvatten onder meer muziek van Rautavaara, Sjostakovitsj, Gubaidulina, Mendelssohn, Janáček en Schumann. In 2019 werd zij benoemd tot Fellow van de Royal Academy of Music in Londen. Zij bespeelt de 1703 ‘Aurora’ Stradivarius.
Belgian National Orchestra
Het Belgian National Orchestra, dat werd opgericht in 1936, is de geprivilegieerde partner van Bozar. Het orkest staat sinds september 2022 onder leiding van chef-dirigent Antony Hermus, met Roberto González-Monjas als gastdirigent en Michael Schønwandt als geassocieerd dirigent. Het Belgian National Orchestra treedt op met solisten van wereldformaat als Hilary Hahn, Christian Tetzlaff, Thomas Hampson, Aleksandra Kurzak, Leif Ove Andsnes, Víkingur Ólafsson, Sergey Khachatryan en Truls Mørk. Verder investeert het Belgian National Orchestra in de toekomstige generatie luisteraars en deinst het niet terug voor vernieuwende projecten, zoals met pop-rock-artiesten Ozark Henry en Stromae, en recent met Zaho de Sagazan en de Brusselse rapper Scylla. Het Belgian National Orchestra wordt ondersteund door de spelers van de Nationale Loterij en de Tax Shelter van de Belgische Federale Overheid via Casa Kafka Pictures.
Konzertmeister
Misako Akama
Eerste violen
Samuel Nemtanu
Sarah Guiguet
Isabelle Chardon
Françoise Gilliquet
Maria-Elena Boila
Annija Endija Kolerta
Anastasia Filippochkina
Luis Greiner
Philip Handschoewerker
Akika Hayakawa
Keika Kawashima
Timur Kolesnikov
Louis Noël
Isabelle Rowland
Serge Stons
Tweede violen
Filip Suys
Nathalie Lefin
Marie Danielle Turner
Mickael Bonnay
Paula Carmona Caminos
Sophie Demoulin
Isabelle Deschamps
Pierre Hanquin
Anouk Lapaire
Oscar Lerma Barrero
Sarah Orero
Jacqueline Preys
Ekaterina Philippovich
Ana Spanu
Altviolen
Martin Moriarty
Mihoko Kusama
Dmitri Ryabinin
Carlo Allegri
José Azevedo
Abraham Constantino Nogueras
Sophie Destivelle
Katelijne Onsia
Jorge Ramos
Marinela Serban
Silvia Tentori Montalto
Edouard Thise
Cello’s
Dmitry Silvian
Célia Brunet
Lesya Demkovych
Elisabeth Lefebvre
Duarte Matos
Chris Morin
Lucia Otero
Harm Van Rheeden
Taras Zanchak
Contrabassen
Svetoslav Dimitriev
Robertino Mihai
Bruno Arteaga
Grecia Crehuet Ramos
Serghei Gorlenko
Vadzim Malneu
Miguel Meulders
Gergana Terziyska
Fluiten
Denis-Pierre Gustin
Laurence Dubar
Päivi Kauffmann
Hobo’s
Arnaud Guittet
Irene Martin Sanchez
Bram Nolf
Klarinetten
Daniek Mourek
Lena La Mela
Vladimir Pavtchinsky
Fagotten
Gordon Fantini
Ana Genet
Filip Neyens
Hoorns
Christina Mascher Turner
Bart Cypers
Joannes Van Duffel
Katrien Vintioen
Bernard Wasnaire
Trompetten
Leo Wouters
Andreu Vidal Siquier
Willem-Jan Hendricx
Ward Opsteyn
Trombones
Guido Liveyns
Pierre Duclos
Wim Matheeuwese
Tuba
Isaac Rodríguez Cotrofe
Pauken
Nico Schoeters
Slagwerk
Katia Godart
Philip De Jaeger
Koen Maes
Koen Plaetinck
Sander Vanderkloot
Harp
Annie Lavoisier
Virginia Pestugia
Piano
Laurence Cornez
Celesta
Duarte Soares
SUN 22.02 – 15:00
Postcards from the Soul
FRI 27.02 – 20:00
A Taste of Injustice
SUN 8.03 – 19:00
SAT 21.03 – 20:00
A musical odyssey about uprooting and hope
Bozar
Bozar
Bozar
Bozar
Bozar
Bozar
Bozar
Bozar
Bozar Maecenas
Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter
Bozar Honorary Patrons
Comte Etienne Davignon • Madame Léo Goldschmidt
Bozar Patrons
Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman • Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere • Prince et Princesse de Chimay • De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Madame Claudine Duvivier • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe Le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • Monsieur et Madame Alain Mallart • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Monsieur Laurent Pampfer • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle • Madame Christine Perpette • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Tommaso Setari • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski • De heer Karl Stas • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • De heer en mevrouw Koen en Anouk Van Balen-Stulens • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Monsieur Luc Willame • Madame Danuta Zedzian • Monsieur et Madame Jacques Zucker
Bozar Circle
Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Madame Valeria Onofrj • Sir Gabriel Smit Pergolizzi • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck• Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne
En onze Leden die anoniem wensen te blijven
loterie nationale - nationale loterije
.be
Casa Kafka
Belgian Tax Shelter
Musiq3
Klara
La Libre logo
fieldfisher
Prométhéa
loterie nationale - nationale loterije
.be
Casa Kafka
Belgian Tax Shelter
Musiq3
Klara
La Libre logo
fieldfisher
Prométhéa