Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam, Rouvali & Gabetta

Antonín Dvořák (1841-1904)  
Nature, Life and Love: In Nature's Realm, op. 91, B 168 (1891)  

Bohuslav Martinů (1890-1959)  
Celloconcert nr. 1 in D, H 196 (1930, rev. 1939 & 1955)  

• Allegro moderato
• Andante moderato
• Allegro  

Pauze

Igor Stravinsky (1882-1971)  
Jeu de cartes, ballet en trois donnes  (1936)  

• Première donne: Alla breve – Meno mosso – Moderato assai – Stringendo – Tranquillo
• Deuxième donne: Alla breve – Marcia – Var. I-V – Coda: Più mosso – Marcia – Con moto
• Troisième donne: Alla breve – Valse – Presto – Tempo del principio     

Maurice Ravel (1875-1937)  
Suite nr. 2 uit Daphnis et Chloé (1909-13)  

• Lever du jour
• Pantomime
• Danse générale  

 Einde ca. 22:15

De eerste helft van de twintigste eeuw is zonder twijfel één van de meest fascinerende periodes uit de muziekgeschiedenis. In korte tijd verliezen de klassiek-romantische conventies hun vanzelfsprekendheid en beginnen componisten te experimenteren met andere muzikale invalshoeken. Die vernieuwingsdrang – of het verlangen om buiten de vertrouwde kaders te kijken – is geen exclusieve eigenschap van de muziek. Een deel van de grote muzikale vernieuwers kreeg bijvoorbeeld een stevige impuls vanuit de balletwereld. Twee werken op dit programma vonden hun oorsprong als muziek voor twee van de meest toonaangevende balletgezelschappen. 

In 1906 streek Sergej Diaghilev neer in Parijs, aanvankelijk met financiële ondersteuning van de tsaar, om er de Russische cultuur te promoten. Diaghilev begon met jaarlijks een ‘Russisch seizoen’ te organiseren, maar handige culturele ondernemer als hij was, besefte hij al gauw dat ballet zijn beste kans was op succes. Hij richtte zijn eigen gezelschap op, Les Ballets Russes, waarvoor hij Russische choreografen zoals Michel Fokine liet overkomen en een uitmuntend corps de ballet samenstelde uit het beste wat Moskou en Sint-Petersburg te bieden hadden, met als absolute sterdanser Vaslav Nijinski. Diaghilev had een uitstekende neus voor muzikale kwaliteit en speelde handig in op de smaak van het Parijse publiek, dat niet enkel dol was op ballet maar ook graag verrast wilde worden. De mengeling van ‘exotische’ Russische stijl en muzikale vernieuwing bleek een perfecte formule. Een jonge en nog onbekende Igor Stravinsky kreeg zo bij Les Ballets Russes de kans met De vuurvogel (1908) en Petroesjka (1910) om uiteindelijk met de Le sacre du printemps (1913) geschiedenis te schrijven. Diaghilev wist zich verder te omringen met zowat alle artistieke talenten die er in Parijs rondliepen; Erik Satie, Claude Debussy, Jean Cocteau, Pablo Picasso: allemaal werden ze ingeschakeld in Diaghilevs artistieke project. 
 
Ravel: Daphnis et Chloé 
Zo ook Maurice Ravel, die in 1912 het ballet Daphnis et Chloé voor Les Ballets Russes componeerde, op een Griekse mythologische verhaallijn in een pastorale setting waarvan de dansende nimfen en saters het publiek ongetwijfeld zouden begeesteren. Met decors van Léon Bakst, een choreografie van Fokine en Nijinski in de hoofdrol als Daphnis gooide Diaghilev er al zijn troeven tegenaan. Ravels extreem rijke partituur deed de rest, maar het Parijse publiek reageerde eerder koel, misschien verwend doordat de première slechts tien dagen later kwam dan een andere Les Ballets Russes-productie: Prélude à l’àprès-midi d’un faune op muziek van Debussy en met misschien wel de meest legendarische solo van Nijinski. Nochtans behoort de muziek van Daphnis et Chloé tot het indrukwekkendste wat Ravel heeft gecomponeerd. Stravinsky noemde het zelfs zonder meer ‘een van de mooiste producten van alle Franse muziek’. De Tweede suite, die Ravel enkele jaren later als concertwerk uitgaf, bevat vooral materiaal uit het derde bedrijf van het ballet. De eerste scène – de dageraad – is zelfs zonder het koor uit het origineel een verbluffende werveling van kleurschakeringen in het orkest, gecombineerd met modernistische ongewone harmonische wendingen. De kern van de suite – de scène waarin de personages in het ballet een pantomime opvoeren waarin het verhaal van Pan en Syrinx wordt uitgebeeld, als voorstelling-in-de-voorstelling – is opgebouwd rond een indrukwekkende fluitsolo die in lange arabesk-achtige lijnen de nimf Syrinx uitbeeldt en zo de vergelijking met Debussy’s fluitsolo aan het begin van de Prélude à l’après-midi d’un faune niet kan ontlopen. (Zou Debussy het zelf als competitie met Ravel hebben opgevat? In elk geval zou Debussy een jaar later op zijn beurt Syrinx voor fluit solo componeren.) 
 
Stravinsky: Jeu de cartes 
In 1924 belandt (na een omzwerving via de Verenigde Staten) de jonge Georgische danser George Balanchine in Parijs. Hij wordt meteen een van de spilfiguren van Les Ballets Russes, eerst als danser, maar al gauw ook als choreograaf, onder meer voor Stravinsky’s Apollon musagète (1927-28). Wanneer na de dood van Diaghilev (1929) het gezelschap ermee ophoudt, trekt Balanchine naar New York, waar hij de School of American Ballet opricht die uiteindelijk zou opgaan in The New York City Ballet. Het is voor zijn nieuwe Amerikaanse gezelschap dat Balanchine aanklopt bij zijn oude bekende Igor Stravinsky. Jeu de cartes, op scenario van Stravinsky, krijgt de vorm van een kaartspel: in plaats van drie bedrijven wordt er drie keer ‘gedeeld’, telkens aangekondigd door een fanfare-achtige passage. Zoals in zoveel werken uit Stravinsky’s neoclassicistische periode zijn allerlei traditionele vormen (de mars, de wals) duidelijk herkenbaar. Typisch voor de neoklassieke compositietechniek werkt Stravinsky met vertrouwde elementen als drieklanken of netjes afgebakende melodische en ritmische motieven die vooral aansluiten bij modellen uit de Barok en de Klassieke Periode. Maar met die bouwstenen uit het verleden legt Stravinsky heel eigen patronen, inclusief allerlei subtiele wendingen die er een fascinerend vervreemdend effect aan geven. Het verleden klinkt dan wel mee, maar de verwerking ervan is duidelijk eigentijds. 
 
Martinů en Dvořák 
Zulke fascinatie voor muzikale modellen uit de Barok (of andere pre-romantische muziek) is een kenmerk dat in veel muziek uit de eerste helft van de twintigste eeuw opduikt. Ook Bohuslav Martinů, geboren in Tsjechië maar vanaf 1923 actief in Parijs, raakte in de ban van barokmuziek, allicht aangemoedigd door het neoclassicisme dat in zijn nieuwe woonplaats zo sterk aanwezig was. Het Eerste celloconcert draagt daar de eerste sporen van, het duidelijkst in de toccata-achtige motorische ritmiek van het laatste deel. Tegelijk toont het werk hoe die modernistische esthetiek niet noodzakelijk tabula rasa maakt met de traditie. De thema’s van het eerste deel ademen een Tsjechische sfeer – de vergelijking met Dvořák is nooit ver weg – en de tedere uitgesponnen melodische lijnen van de solist en de houtblazers in het tweede deel stellen emotionele (romantische) expressie duidelijk nog boven neoclassicistische ironie. Het maakt van het concert een werk dat de hand reikt naar een modernistische taal, maar nog met één been in de traditie staat. En dan vooral de Boheemse traditie van Antonín Dvořák. In de natuur is het eerste van drie concertouvertures die de natuur, het leven en de liefde moesten uitbeelden, samen met Carnaval en Othello. De combinatie met het werk van Martinů verbindt Dvořáks oerromantische evocatie van de natuur met het twintigste-eeuwse programma. 

Maarten Beirens 

Deze tekst werd oorspronkelijk gepubliceerd in Preludium magazine. Met dank aan Koninklijk Concertgebouworkest. 

Portretartiest Sol Gabetta

Ergens in de Atlantische Oceaan is een sterk magnetisch veld ontstaan, want Bozar trekt de Argentijnse celliste Sol Gabetta aan als nooit tevoren. Ze is dé muzikante die je vandaag wil horen in topstukken als Elgars Celloconcerto. En dit naast het Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam en Czech Philharmonic. Haar eigen ensemble Cappella Gabetta brengt een van de eerste vrouwelijke professionele cellisten, Lise Cristiani, terug onder de aandacht.

Lees hier het interview met haar. 

eerste viool 
*Vesko Eschkenazy, konzertmeister 
Tjeerd Top 
Ursula Schoch 
Marleen Asberg 
Tomoko Kurita 
Henriëtte Luytjes 
Borika van den Booren 
Marc Daniel van Biemen 
Christian van Eggelen 
Mirte de Kok 
Gemma Lee 
Mirelys Morgan Verdecia 
Junko Naito 
Benjamin Peled 
Nienke van Rijn 
Jelena Ristic 
Hani Song 
Valentina Svyatlovskaya 
Michael Waterman 

tweede viool
Caroline Strumphler 
Jae-Won Lee 
Anna de Veij Mestdagh 
Arndt Auhagen 
Elise Besemer-van den Burg 
Leonie Bot 
Alessandro Di Giacomo 
Nadia Ettinger 
Coraline Groen 
Caspar Horsch 
Sanne Hunfeld 
Sjaan Oomen 
Jane Piper 
Eke van Spiegel 
Joanna Westers 

altviool  
*Santa Vižine 
Michael Gieler 
Saeko Oguma 
Frederik Boits 
Roland Krämer 
Guus Jeukendrup 
Edith van Moergastel 
Jeroen Quint 
Eva Smit 
Martina Forni 
Yoko Kanamaru 
Vilém Kijonka 
Catherine Ribes 
Otoha Tabata 
Jeroen Woudstra 

cello  
*Gregor Horsch 
*Tatjana Vassiljeva-Monnier 
Johan van Iersel 
Joris van den Berg 
Benedikt Enzler 
Chris van Balen 
Jérôme Fruchart 
Christian Hacker 
Maartje-Maria den Herder 
Izak Hudnik Zajec 
Boris Nedialkov 
Clément Peigné 
Honorine Schaeffer 

contrabas  
*Dominic Seldis 
Théotime Voisin 
Mariëtta Feltkamp 
Rob Dirksen 
Léo Genet 
Felix Lashmar 
Georgina Poad 
Nicholas Schwartz 
Olivier Thiery 

fluit  

*Emily Beynon 
*Kersten McCall 
Julie Moulin 
Mariya Semotyuk-Schlaffke 
Vincent Cortvrint (piccolo) 

hobo  
*Alexei Ogrintchouk 
*Ivan Podyomov 
Nicoline Alt 
Alexander Krimer 

Engelse hoorn  
Miriam Pastor Burgos 

klarinet  
*Carlos Ferreira 
*Olivier Patey 
Hein Wiedijk 
Arno Piters (e♭) 
Davide Lattuada (bas · basse) 

fagot  
*Andrea Cellacchi 
*Gustavo Núñez 
Helma van den Brink 
Javier Sanz Pascual 
Simon Van Holen (bas · contrebasson) 

hoorn 
*Katy Woolley 
*Laurens Woudenberg 
Lou-Anne Dutreix 
Simen Fegran 
José Luis Sogorb Jover 
Fons Verspaandonk 
Jaap van der Vliet 

trompet
*Miro Petkov 
*Omar Tomasoni 
Jacco Groenendijk 
Bert Langenkamp 

trombone 
*Bart Claessens 
*Jörgen van Rijen 
Nico Schippers 
Martin Schippers (tenor) 
Raymond Munnecom (bas · basse) 

tuba 
*Perry Hoogendijk 

pauken
*Tomohiro Ando 
*Bart Jansen 

slagwerk
Mark Braafhart 
Bence Major 
Herman Rieken 

harp 
*Petra van der Heide 
Anneleen Schuitemaker 

piano 
Jeroen Bal † 

*principal 

chef-dirigent
Klaus Mäkelä 

dirigent emeritus
Riccardo Chailly 

ere-gastdirigent
Iván Fischer 

Bozar Maecenas

Patrick Derom Gallery • Monsieur et Madame Bertrand Ferrier • Baron en Barones Marnix Galle-Sioen • Baron Xavier Hufkens • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter

Bozar Fine Art Circle Founding Members

Mr and Mrs Ravi Bhansali • De Heer en Mevrouw Dirk Cavens • Monsieur Simon Devolder • Baron Xavier Hufkens • Monsieur Charles Riva

Bozar Patrons

Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Madame Joséphine d’Ansembourg • Monsieur Werner d’Ansembourg • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Docteur Amine Benyakoub • Baron et Baronne Berghmans • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Monsieur Thierry Boutemy • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Madame Paloma Castro Martinez de Tejada • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman • Monsieur Emile Culot • Madame Marguerite Culot • Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • De heer en mevrouw Philippe De Baere •  De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Madame Louise Descamps • Madame Hélène Deslauriers • Monsieur Amand-Benoit D'Hondt • De heer Bernard Dubois • Madame Claudine Duvivier • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • Baron et Baronne Pierre Gurdjian • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Madame Marleen Lammerant • Monsieur Pierre Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur et Madame Philippe le Hodey • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Denise Louterman • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • Monsieur et Madame Alain Mallart • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • De heer en mevrouw Frank Monstrey (urbion) • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Dr. Bram Peeters et Monsieur Lucas Van Molle • Madame Christine Perpette • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Comte et Comtesse Antoine de Pracomtal • Monsieur Bernard Respaut • De heer en mevrouw Guy en Martine Reyniers • Madame Elisabetta Righini et Monsieur Craig Finch • Monsieur et Madame Michael Rosenthal • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Madame Apolline de Spoelberch • Monsieur Guillaume de Spoelberch • Monsieur Paul de Spoelberch • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • Monsieur Didier Staquet et Madame Lidia Zabinski • De heer Karl Stas • Mevrouw Caroline Steyaert • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • Monsieur Nikolaus Tacke et Madame Astrid Cuylits • De heer en mevrouw Coen Teulings • Monsieur et Madame Philippe Tournay • Dr. Philippe Uytterhaegen • De heer en mevrouw Koen en Anouk Van Balen-Stulens • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • De heer Marc Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • Monsieur Michel Van Huffel • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Albert Wastiaux •  Monsieur Luc Willame • Madame Danuta Zedzian • Monsieur et Madame Jacques Zucker 

Bozar Circle

Monsieur Axel Böhlke et Madame Clara Huizink • Monsieur et Madame Paul De Groote • Monsieur Rodolphe Dulait • Madame Liliane Gam • Madame Valeria Onofrj • Mevrouw Natasja Peeters • Sir Gabriel Smit Pergolizzi • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck • Monsieur Guillaume van Doorslaer et Madame Emily Defreyne  

En al onze Leden die anoniem wensen te blijven