Gepubliceerd op - Lotte Poté

Kristof Santy (re)assembleert Brusselmans

In 1936 schilderde Jean Brusselmans vier monumentale decors voor Erwartung, het expressionistische monodrama van Arnold Schönberg dat destijds werd opgevoerd in het Paleis voor Schone Kunsten. Doorheen doeken van zeven meter lang dwaalt een vrouw ’s nachts door een bos, op zoek naar haar geliefde, om uiteindelijk zijn levenloze lichaam terug te vinden. Een scenografie die helaas letterlijk tot de verbeelding spreekt, want er bleef nauwelijks iets bewaard. Alleen een maquette en enkele reproducties herinneren nog aan deze uitzonderlijke ontmoeting. In die leegte kantelt Kristof Santy de verwachting.

Voor de retrospectieve Jean Brusselmans. Schilder van nature kreeg hedendaags kunstenaar Kristof Santy de opdracht om twee van de verloren gegane decors opnieuw vorm te geven. Een bijzondere uitnodiging, want Santy beschouwt Brusselmans al jaren als een artistieke gesprekspartner: “Brusselmans heeft mij geleerd dat schilderen geen kwestie is van iets weergeven, maar van iets construeren met verf.”  Die gedachte vormt ook het uitgangspunt voor zijn aanpak. Santy kiest er bewust voor om de oorspronkelijke beelden niet letterlijk te reconstrueren. Zonder projecties of technische hulpmiddelen probeert hij zich voor te stellen hoe Brusselmans de decors ooit had opgebouwd. Hij creëert geen letterlijke kopie, maar een nieuwe interpretatie die het verleden niet reproduceert, maar activeert. 

Schönbergs Erwartung was bij haar Brusselse première een gedurfde keuze, in tegenstelling tot wat de titel zou kunnen suggereren. Met haar atonale muziek en psychologische intensiteit liet ze de traditionele regels van de opera achter zich. De componist wilde geen verhaal vertellen, maar de innerlijke belevingswereld van zijn hoofdpersonage hoorbaar maken. Tijd, ruimte en logica lijken er voortdurend te verschuiven. Ook Brusselmans vond voor die onrustige gevoelswereld een passende beeldtaal met zijn penselen: een visuele tegenhanger voor Schönbergs muzikale expressie. Bossen werden geen realistische landschappen, maar geladen ruimtes die angst en desoriëntatie tastbaar maakten. 

Vandaag worden die verschillende tijdslagen opnieuw in elkaar geschoven. Archiefmateriaal, herinneringen, schilderkunst, muziek en hedendaagse artistieke verbeelding worden opnieuw geassembleerd tot één verhaal. De terugkeer van Erwartung blijft niet beperkt tot onze tentoonstellingszalen. In december brengt het Belgian National Orchestra Schönbergs meesterwerk opnieuw naar het podium van de Henry Le Bœufzaal. Daarmee keert ook de muziek terug naar de plek waarvoor Brusselmans zijn decors bijna een eeuw geleden ontwierp. Het was lang wachten op deze Erwartung, maar na negentig jaar vinden de decors hun weg terug naar het Paleis voor Schone Kunsten. Geen reconstructie van 1936, wel een (her)assemblage anno 2026.