Hoe is Bozar via zijn deelname aan Europese projecten en netwerken uitgegroeid tot een motor van culturele samenwerking in heel Europa, en hoe beïnvloedt dat engagement de artistieke rijkdom van zijn programmatie?

De ‘Europese’ activiteiten van Bozar maken het mogelijk om zowel projecten van Belgische kunstenaars als Europese en internationale initiatieven te ondersteunen en te promoten. Ze tonen de culturele diversiteit in al haar vormen en bieden ruimte om zowel artistieke als maatschappelijke thema’s aan te snijden — van duurzaamheid en gezondheid tot voeding, digitalisering en relaties met de Arabische wereld.

Samenwerkingen met de voorzitterschappen van de Raad van de EU bieden een unieke kans om gedurende zes maanden het talent van een lidstaat te ontdekken. Projecten die rechtstreeks door de EU worden gefinancierd, lopen daarentegen over meerdere jaren en laten ons toe een brede waaier aan artistieke, professionele en maatschappelijke activiteiten te organiseren. Ze stimuleren intensieve samenwerkingen met artistieke, publieke en academische partners, zowel gevestigde als nieuwe, over de landsgrenzen heen.

Met bijna 30 Europese projecten in meer dan tien jaar tijd gaat het om tientallen partners verspreid over heel Europa, honderden ondersteunde kunstenaars en kunstwerken, en duizenden burgers en gemeenschappen die deelnemen aan tentoonstellingen, residenties, debatten, concerten, workshops en performances. Die samenwerkingen leiden vaak tot duurzame partnerschappen en netwerken op lange termijn.

Een van de toonaangevende Europese projecten van Bozar is PIT (“Perform Inform Transform: Participatory Performance in Art Museums”). Wat maakt PIT zo uniek in het versterken van de relatie tussen burgers en kunstinstellingen?

PIT is om verschillende redenen uniek. Het is vandaag het enige Europese samenwerkingsproject dat zich richt op het (her)waarderen van performancekunst binnen musea en kunstcentra, én op de maatschappelijke en menselijke dimensies ervan, bekeken vanuit verschillende invalshoeken. Op artistiek vlak worden tot 2027 tien nieuwe creaties ondersteund in coproductie. Daarnaast zorgen professionele uitwisselingen en onderzoeksactiviteiten ervoor dat professionals de uitdagingen van de sector beter begrijpen en benaderen. Binnen dit project ondersteunt Bozar onder meer nieuwe creaties van Europese performancekunstenaars zoals Némo Flouret (FR), Nico Jongen (ES) en Monica Valenciano (ES).

Laten we het hebben over Studiotopia 2.0, een samenwerkingsproject tussen 11 Europese instellingen dat de link tussen kunst en duurzame ontwikkeling verkent vanuit een transdisciplinaire aanpak. Hoe vertaalt dit project zich concreet in Bozar? En waarom is dit thema zo belangrijk voor een instelling als de onze?

Studiotopia, ondertussen aan zijn tweede editie toe, is voor Bozar een belangrijk project omdat het nieuwe creaties ondersteunt, zoals installaties van kunstenaars Delcy Morelos en Pauline Julier in 2026. Daarnaast biedt het ruimte voor debatten en filmvertoningen van Europese en internationale kunstenaars zoals Ana Vaz en James Bridle. De meerwaarde van projecten zoals Studiotopia ligt ook in het feit dat ze de instelling aanzetten om duurzaamheid sterker te integreren, zowel in de programmatie als in de dagelijkse werking.

Jullie nemen ook deel aan het Europese project CARE, dat cultuur inzet voor mentale gezondheid. Waarom engageren jullie je voor dit soort samenwerkingen?

Vandaag kampen naar schatting 85 miljoen Europese burgers met mentale gezondheidsproblemen. CARE biedt de mogelijkheid om op deze urgente situatie transnationale antwoorden te ontwikkelen. Kunst kan hierin een rol spelen. Via verschillende initiatieven binnen dit project experimenteren we met inclusieve methodes, gaande van culturele ‘doktersvoorschriften’ tot aangepaste tentoonstellingsbezoeken en filmvertoningen voor mensen met psychische, fysieke en/of sociale kwetsbaarheden.

Met deze drie Europese initiatieven lijken jullie sterk in te zetten op democratische, ethische en inclusieve waarden, in lijn met de huidige geopolitieke en maatschappelijke uitdagingen. Hoe passen deze projecten binnen de missie van Bozar? En hoe draagt cultuur volgens jullie bij aan de veerkracht van Europa?

Bozar heeft een uitgesproken maatschappelijke missie, die mede wordt gevoed door deze projecten. Dankzij onze multidisciplinaire aanpak bereiken en verbinden we een divers publiek, over generaties en gemeenschappen heen. Zo wordt kunst een middel voor sociale cohesie en bewustwording rond complexe en uiteenlopende thema’s. Naast de eerder genoemde initiatieven engageren we ons ook voor andere transnationale thema’s, zoals gendergelijkheid in de Arabische wereld via het euromediterrane project Halaqat, en toegang tot gezonde voeding voor iedereen via het Europese project Beautifood. Op die manier dragen we, net als vele andere culturele instellingen, bij aan veerkracht en maatschappelijk dialoog — zowel lokaal als internationaal.

Een ander type Europese financiering dat goed bekend is bij de teams van Bozar is het Europees Herstel- en Veerkrachtplan, dat sinds 2021 de digitale ontwikkeling van jullie programma en infrastructuur ondersteunt. Hoe hebben deze middelen bijgedragen aan de transformatie en veerkracht van de instelling? En hoe gaan jullie om met digitale uitdagingen als cultuurhuis?

Het Europees Herstel- en Veerkrachtplan is de belangrijkste financieringsbron voor de digitale transformatie van Bozar, zowel artistiek als operationeel. Denk bijvoorbeeld aan het programma ‘Bozar Digital’, waarin formats zoals virtual reality en artistieke videogames een plaats krijgen binnen onze ‘Bozar Arcade’. Daarnaast werd sterk geïnvesteerd in digitale infrastructuur, zoals het geluids- en lichtsysteem van de Henry Le Bœuf-zaal en de ontwikkeling van een nieuw ERP-systeem door de operationele diensten.

Ook werd een nieuw ticketsysteem ingevoerd, dat gepersonaliseerd is voor bezoekers, en werd de cybersecurity versterkt. Dit project heeft impact op de hele organisatie en ging gepaard met opleidingen voor medewerkers in digitale werkmethodes.

De voordelen zijn duidelijk: medewerkers werken efficiënter dankzij digitale tools, terwijl het publiek gemakkelijker toegang krijgt tot onze content én kan genieten van digitale kunst en hoogwaardige technologische ervaringen.

Bozar en Brussel liggen in het hart van de Europese Unie, wat de instelling nauw verbindt met de internationale en diplomatieke actualiteit. Om de zes maanden zet Bozar een deel van zijn programmatie in de kijker van het land dat het voorzitterschap van de Raad van de EU bekleedt. Wat is de meerwaarde van deze samenwerkingen?

De culturele programma’s rond de EU-voorzitterschappen vormen een belangrijk onderdeel van de werking van Bozar. Ze bieden het publiek de kans om kunstenaars uit verschillende Europese landen te ontdekken en benadrukken een pro-Europese visie gebaseerd op samenwerking en gedeelde waarden. Voor Brussel vormen ze een unieke vitrine om kunstenaars uit andere lidstaten zichtbaar te maken.

Tot slot: wat is de meerwaarde van Bozars deelname aan talrijke Belgische, Europese en internationale culturele netwerken?

De transnationale dynamiek van Bozar wordt gevoed door een langdurig engagement in deze netwerken, aangevuld met gerichte samenwerkingen. Die betrokkenheid heeft een duidelijke impact op de strategische ontwikkeling van de organisatie.

Bozar is actief lid van netwerken zoals het Brussels Kunstenoverleg, ECHO (European Concert Hall Organisation), Culture Action Europe, CIMAM, de European Festivals Association en IETM, onder andere. Daarnaast worden regelmatig gezamenlijke initiatieven opgezet. Zo ondersteunde en organiseerde Bozar in februari 2025 het evenement “Culture: the Compass for Europe’s Future”, samen met Culture Action Europe, Europa Nostra en de European Cultural Foundation. Tijdens dit beleidsdebat werd gepleit om 2% van het EU-budget te investeren in cultuur.